ΕΚΤ: Η αβεβαιότητα «παγώνει» την Ευρωζώνη – Ποιοι κόβουν πρώτοι τις δαπάνες

Η αβεβαιότητα και η ψυχολογική πίεση που προκαλεί η πολεμική σύγκρουση στο Ιράν και η ευρύτερη ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή αποδεικνύονται πιο καταστροφικές για την οικονομία της Ευρωζώνης από τις ίδιες τις πληθωριστικές ανατιμήσεις. Σύμφωνα με αποκαλυπτική μελέτη των οικονομολόγων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά σπεύδουν να περιορίσουν δραστικά τις δαπάνες τους εξαιτίας του φόβου για τις μελλοντικές οικονομικές επιπτώσεις, πολύ πριν αισθανθούν στην πραγματικότητα οποιαδήποτε μείωση στο διαθέσιμο εισόδημά τους.
Το εύρημα αυτό αναδεικνύει τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζει η καταναλωτική ψυχολογία, η οποία λειτουργεί ως αυτοτελής επιβραδυντικός παράγοντας για την οικονομική δραστηριότητα της γηραιάς ηπείρου.
Όπως αποτυπώνεται στη μελέτη της ΕΚΤ, την οποία επικαλείται το πρακτορείο Bloomberg, η σχέση μεταξύ καταναλωτικού κλίματος και πραγματικής οικονομίας είναι άμεση και μετρήσιμη. Συγκεκριμένα, κάθε υποχώρηση της καταναλωτικής εμπιστοσύνης κατά 10 μονάδες συνεπάγεται, κατά μέσο όρο, μείωση της ονομαστικής ατομικής κατανάλωσης κατά 0,4 ποσοστιαίες μονάδες.
Η επίπτωση αυτή δεν είναι αμελητέα. Αντιθέτως, βρίσκεται στα ίδια επίπεδα με το ισχυρό σοκ που υπέστη η ευρωπαϊκή οικονομία τον Απρίλιο του 2022, όταν τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά ήρθαν αντιμέτωπα με τις πρωτόγνωρες συνέπειες και τους φόβους της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία.
Πού «μαχαίρωσαν» τις δαπάνες – Η έκπληξη με τα υψηλά εισοδήματα
Η ανάλυση των στοιχείων αποκαλύπτει ότι η προσαρμογή των καταναλωτών δεν έγινε ομοιόμορφα σε όλους τους τομείς της καθημερινότητας:

• Προαιρετικές δαπάνες: Εκεί καταγράφηκε η μεγαλύτερη υποχώρηση, καθώς οι καταναλωτές επέλεξαν να αναβάλουν αγορές που δεν θεωρούσαν άμεσης προτεραιότητας.
• Ενέργεια και μεταφορές: Οι δαπάνες αυξήθηκαν σε ονομαστικούς όρους, εξέλιξη που αντανακλά πρωτίστως το αυξημένο κόστος των καυσίμων και των μεταφορών λόγω της κρίσης.
• Στέγαση και τρόφιμα: Εμφάνισαν αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα, καθώς καλύπτουν βασικές και ανεπίδεκτες αναβολής ανάγκες των νοικοκυριών.

Η πλέον ενδιαφέρουσα διαπίστωση των αναλυτών της ΕΚΤ αφορά το προφίλ των καταναλωτών που ηγήθηκαν αυτής της υποχώρησης. Τη μεγαλύτερη προσαρμογή στις συνήθειές τους δεν την έκαναν τα ασθενέστερα οικονομικά στρώματα, αλλά τα νοικοκυριά με υψηλότερα εισοδήματα.
Πρόκειται για πολίτες που δεν αντιμετωπίζουν άμεσους δημοσιονομικούς περιορισμούς, αλλά επέλεξαν συνειδητά να αναβάλουν τις αγορές τους και να τηρήσουν στάση αναμονής εξαιτίας της γενικευμένης αβεβαιότητας.
Ο κίνδυνος να παγιωθεί η οικονομική επιβράδυνση
Οι ερευνητές της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας επισημαίνουν ότι, αν και οι αυξημένες τιμές των αγαθών και της ενέργειας επιβάρυναν την κατάσταση, ο μηχανισμός που καθοδηγείται από το καταναλωτικό συναίσθημα παρέμεινε ο κυρίαρχος καταλύτης της υποχώρησης.
Το μεγάλο στοίχημα πλέον για την Ευρωζώνη είναι να αποτραπεί η μονιμοποίηση αυτής της συμπεριφοράς. Αν τα νοικοκυριά πειστούν ότι οι απώλειες στην αγοραστική τους δύναμη θα έχουν μόνιμο χαρακτήρα, τότε η αρχική επιβράδυνση που προκλήθηκε από τον φόβο κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια δομική και μακροχρόνια ύφεση για την ευρωπαϊκή οικονομία.