Κομισιόν για Ελλάδα: Η φοροδιαφυγή υποχωρεί, η υπερφορολόγηση επιμένει

Το σημαντικότερο συμπέρασμα της ετήσιας έκθεσης φορολογίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2026 αφορά το υψηλό βάρος που εξακολουθεί να επωμίζεται η εργασία στην Ελλάδα. Παρά τις μειώσεις των ασφαλιστικών εισφορών τα προηγούμενα χρόνια, η συνολική επιβάρυνση για εργαζομένους και επιχειρήσεις παραμένει υψηλότερη από τον μέσο όρο των ανεπτυγμένων οικονομιών.
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Για έναν άγαμο εργαζόμενο με μέσο μισθό, το σύνολο φόρων και ασφαλιστικών εισφορών αντιστοιχούσε το 2025 στο 39,3% του συνολικού κόστους εργασίας, έναντι μέσου όρου 35,1% στις χώρες του ΟΟΣΑ. Η Ελλάδα εξακολουθεί έτσι να βρίσκεται στο υψηλότερο μισό της σχετικής κατάταξης.
Η εικόνα γίνεται ακόμη δυσμενέστερη για άλλες κατηγορίες φορολογουμένων. Ανάλογα με την οικογενειακή κατάσταση και το ύψος του εισοδήματος, η συνολική επιβάρυνση μπορεί να φτάσει ακόμη και στο 44%-45% του κόστους εργασίας.
Ούτε η σύγκριση με τις υπόλοιπες χώρες της Νότιας Ευρώπης είναι ιδιαίτερα θετική για την Ελλάδα. Η Ισπανία και η Πορτογαλία επιβαρύνουν επίσης σημαντικά την εργασία, διαθέτουν όμως σε αρκετές περιπτώσεις ευρύτερη φορολογική βάση και διαφορετική ισορροπία μεταξύ άμεσων και έμμεσων φόρων.
Υψηλό κόστος εργασίας και πίεση στις αποδοχές
Αντίθετα, οικονομίες όπως η Ιρλανδία διατηρούν χαμηλότερη φορολογική επιβάρυνση στην απασχόληση, αντλώντας μεγαλύτερο μέρος των εσόδων τους από άλλες πηγές. Με τον τρόπο αυτό δημιουργούν ένα πιο ανταγωνιστικό περιβάλλον για την προσέλκυση επιχειρήσεων και επενδύσεων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προειδοποιεί ότι η υψηλή φορολόγηση της εργασίας λειτουργεί αποτρεπτικά για τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης, περιορίζει τις καθαρές αποδοχές των εργαζομένων και επιβαρύνει την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας.
Πίσω από τα υψηλά ποσοστά βρίσκεται μια χρόνια αδυναμία του ελληνικού φορολογικού συστήματος. Το κράτος εξακολουθεί να στηρίζεται σε σημαντικό βαθμό σε μισθωτούς και συνταξιούχους, δηλαδή σε φορολογουμένους με υψηλά επίπεδα συμμόρφωσης και περιορισμένες δυνατότητες απόκρυψης εισοδημάτων.
Η σταθερή αυτή εξάρτηση από τη δηλωμένη μισθωτή εργασία περιορίζει τα περιθώρια για ουσιαστικές φορολογικές ελαφρύνσεις και διατηρεί σε υψηλά επίπεδα το κόστος της απασχόλησης.
Πρόοδος κατά της φοροδιαφυγής, αλλά όχι της υπερφορολόγησης
Η συνολική εικόνα που παρουσιάζουν οι Βρυξέλλες είναι εκείνη μιας χώρας που αξιοποίησε την τεχνολογία για να περιορίσει αισθητά τη φοροδιαφυγή και να ενισχύσει την είσπραξη των φόρων, χωρίς όμως να αντιμετωπίσει το βασικό πρόβλημα της υπερβολικής φορολόγησης της δηλωμένης οικονομικής δραστηριότητας.
Παρά τα σημαντικά βήματα στην ψηφιοποίηση της φορολογικής διοίκησης, οι βαθύτερες διαρθρωτικές αδυναμίες του συστήματος εξακολουθούν να παραμένουν. Η διεύρυνση της φορολογικής βάσης και η δικαιότερη κατανομή των βαρών αποτελούν ακόμη ζητούμενα.
Την ίδια στιγμή, παρά την εντυπωσιακή ενίσχυση της φορολογικής συμμόρφωσης, τα έσοδα του Δημοσίου παραμένουν σε μεγάλο βαθμό συνδεδεμένα με τον ΦΠΑ και τους υπόλοιπους έμμεσους φόρους.
Ο βασικός συντελεστής ΦΠΑ, ο οποίος ανέρχεται στο 24%, συγκαταλέγεται στους υψηλότερους στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η επιβάρυνση αυτή πλήττει εντονότερα τα νοικοκυριά με χαμηλά και μεσαία εισοδήματα και περιορίζει την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών.
Μεγάλη μείωση στο κενό ΦΠΑ
Παράλληλα, η Κομισιόν επισημαίνει ότι η χώρα εξακολουθεί να εμφανίζει υψηλό «VAT policy gap», δηλαδή σημαντικές απώλειες δυνητικών εσόδων εξαιτίας φορολογικών εξαιρέσεων, μειωμένων συντελεστών και ειδικών καθεστώτων. Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές εκτιμήσεις, το ελληνικό «VAT policy gap» παραμένει μεταξύ των υψηλότερων στην Ε.Ε.
Στο μέτωπο της φορολογικής συμμόρφωσης, ωστόσο, η πρόοδος είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η Ελλάδα έχει πετύχει μία από τις μεγαλύτερες μειώσεις του «VAT Gap» ή «κενού ΦΠΑ» στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς το σχετικό ποσοστό περιορίστηκε στο 9% το 2024, από περίπου 33% το 2013.
Καθοριστική συμβολή στη μείωση της απόστασης μεταξύ του ΦΠΑ που θα έπρεπε να εισπράττεται και εκείνου που τελικά καταλήγει στα κρατικά ταμεία είχαν οι ηλεκτρονικές συναλλαγές, η υποχρεωτική χρήση POS και η σύνδεση των ταμειακών μηχανών με την ΑΑΔΕ.
Σημαντικό ρόλο έπαιξε επίσης η υποχρεωτική ηλεκτρονική διαβίβαση φορολογικών δεδομένων στο myDATA, η οποία επέτρεψε στη φορολογική διοίκηση να πραγματοποιεί ταχύτερους και αποτελεσματικότερους ελέγχους.
Έσοδα που εξαρτώνται από την κατανάλωση
Παρά τη βελτίωση των εισπρακτικών μηχανισμών, η Ελλάδα εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στις χώρες που βασίζουν μεγάλο μέρος των δημοσίων εσόδων τους στους έμμεσους φόρους και κυρίως στον ΦΠΑ.
Η έντονη εξάρτηση από τη φορολόγηση της κατανάλωσης καθιστά το σύστημα περισσότερο ευάλωτο σε περιόδους οικονομικής επιβράδυνσης ή μείωσης των δαπανών των νοικοκυριών.
Παράλληλα, οι έμμεσοι φόροι επιβαρύνουν αναλογικά περισσότερο τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα, καθώς απορροφούν μεγαλύτερο τμήμα του διαθέσιμου εισοδήματός τους.
Η Επιτροπή θεωρεί ότι απαιτείται ένα πιο ισορροπημένο φορολογικό μείγμα, το οποίο θα μειώσει την πίεση στην κατανάλωση και στη δηλωμένη εργασία, χωρίς να διακυβεύεται η σταθερότητα των δημοσίων εσόδων.
Τα φορολογικά εμπόδια στην πράσινη μετάβαση
Στον τομέα της ενέργειας, η βασική παρατήρηση της Κομισιόν είναι ότι η υφιστάμενη φορολογική πολιτική ευνοεί σε ορισμένες περιπτώσεις τα ορυκτά καύσιμα σε σχέση με την ηλεκτρική ενέργεια.
Σύμφωνα με την Επιτροπή, οι φόροι και οι επιβαρύνσεις διευρύνουν τη διαφορά τιμών μεταξύ ηλεκτρικού ρεύματος και φυσικού αερίου, γεγονός που μπορεί να επιβραδύνει τον εξηλεκτρισμό της οικονομίας και την υλοποίηση της πράσινης μετάβασης.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στη φορολόγηση των καυσίμων. Η Ελλάδα είναι πλέον η μοναδική χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπου ο ειδικός φόρος κατανάλωσης στο πετρέλαιο κίνησης παραμένει αισθητά χαμηλότερος από τον αντίστοιχο φόρο στη βενζίνη.
Η διαφοροποίηση αυτή διατηρείται παρά το γεγονός ότι το ντίζελ συνδέεται με μεγαλύτερες περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Κατά την Κομισιόν, η συγκεκριμένη φορολογική μεταχείριση αποδυναμώνει τα κίνητρα για τη μετάβαση σε καθαρότερες μορφές μετακίνησης.