Μπορεί κανείς να κοιτάξει τις νέες γενιές στα μάτια;

Πάνω από δύο εκατομμύρια άνθρωποι σε αυτή τη χώρα βρίσκονται στις ηλικίες 15 έως 34. Το μεγαλύτερο μέρος τους, αυτοί που είναι από 17 και πάνω ψηφίζουν κιόλας. Οι πολιτικοί μιλούν διαρκώς στο όνομά τους. Όμως, στην πραγματικότητα είναι το πιο παραμελημένο τμήμα του εκλογικού σώματος.
Σε αυτό συμβάλει και το γεγονός ότι σε μεγάλο βαθμό το πολιτικό σύστημα αγνοεί την κατάσταση στην οποία βρίσκονται αυτές οι ηλικιακές ομάδες.
Οι γενιές αυτές είναι ιδιαίτερες. Από πολύ νωρίς αναμετρήθηκαν με την σκληρή πραγματικότητα της κρίσης. Οι μεγαλύτεροι αυτής της ηλικιακής κατηγορίας βρέθηκαν αντιμέτωποι με την κρίση και μετά με τα μνημόνια καθώς τελείωναν το σχολείο και ετοιμάζονταν για το πανεπιστήμιο. Αρκετοί έκαναν τα πρώτα βήματά τους σε αναζήτηση εργασίας, ενώ τα μνημόνια εφαρμόζονταν ακόμη. Οι νεότερες και νεότεροι πέρασαν τα παιδικά τους χρόνια σε σπίτια που συχνά είχαν απολυμένους ή έστω μεγάλες περικοπές μισθών, είδαν οικογενειακές επιχειρήσεις να κλείνουν, σταμάτησαν εξωσχολικές δραστηριότητες λόγω έλλειψης χρημάτων, είδαν συγγενείς να μεταναστεύουν. Όλες και όλοι τους πέρασαν και το τραύμα της πανδημίας, από την υποκατάσταση της σχολικής τάξης από την οθόνη της τηλεκπαίδευσης, μέχρι την ποινικοποίηση της βόλτας.
Είναι τέλος οι γενιές των Τεμπών: οι γενιές που αισθάνθηκαν ότι δικοί τους άνθρωποι ήταν τα θύματα ενός κράτους που ως αντίληψη για την ασφάλεια έχει το «πάμε και όπου βγει», οι γενιές που αισθάνθηκαν ότι «από τύχη ζουν» σε ένα κράτος που βάζει τους ισολογισμούς των «επενδυτών» πάνω από τις ζωές των ανθρώπων.
Ταυτόχρονα οι γενιές αυτές έχουν ορισμένες ιδιαιτερότητες. Είναι οι πρώτες πλήρως ψηφιακές και διαδικτυακές γενιές, με δεξιότητες ως προς αυτά τα μέσα που ξεπερνούν οποιαδήποτε προηγούμενη. Είναι ταυτόχρονα υψηλής σχολικής παιδείας και κατάρτισης, με υψηλά ποσοστά μεταπτυχιακών σπουδών και συχνά διαπρέπουν και στο εξωτερικό.
Την ίδια στιγμή είναι γενιές που μπήκαν σε μια αγορά εργασίας που για μεγάλο διάστημα ήταν – επί της ουσίας – χωρίς δικαιώματα και που ακόμη και σήμερα προσφέρει αμοιβές πολύ χαμηλότερες από τα προσόντα αυτής της γενιάς.
Είναι επίσης οι γενιές που είναι αντιμέτωπες με τη στεγαστική κρίση, καθώς είναι πρακτικά αδύνατο να βρουν φτηνή στέγη και γι’ αυτόν τον λόγο αναγκάζονται συχνά να ζουν με τους γονείς τους.
Είναι επίσης γενιές που αντιμετωπίστηκαν συχνά ως «παραβατικές» – αρκεί να αναλογιστούμε μέτρα όπως η διαβόητη «Πανεπιστημιακή Αστυνομία» που αντιμετώπιζε τη νεολαία ως «επικίνδυνη τάξη».
Ας αναλογιστούμε μερικά ζητήματα ακόμη. Αυτές είναι οι γενιές των «πολυκρίσεων». Δηλαδή, οι γενιές που έχουν ήδη προλάβει να ζήσουν μια πολύ μεγάλη οικονομική και κοινωνική κρίση, μια τεράστια υγειονομική κρίση, δύο εν εξελίξει πολέμους που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε παγκόσμια ανάφλεξη, την άνοδο της ακροδεξιάς και βεβαίως την κλιματική κρίση.
Μάλιστα, δεν είναι τυχαίο ότι αυτές οι γενιές συγκινούνται περισσότερο από την κλιματική κρίση. Αρκεί να αναλογιστούμε ότι όταν αυτές οι γενιές μπουν στην μέση ηλικία, τα μέρη του πλανήτη που θα είναι κυριολεκτικά αβίωτα θα είναι αρκετά περισσότερα από σήμερα.
Ούτε είναι τυχαίο ότι αυτές οι γενιές είναι λιγότερο κυνικές από τις μεγαλύτερες και συγκινούνται ειλικρινώς όταν βρίσκονται αντιμέτωποι με την αδικία και τη βαναυσότητα. Γι’ αυτό για παράδειγμα στηρίζουν την Παλαιστίνη, όσο και εάν προσπαθούν να τους πείσουν ότι τα «γεωπολιτικά δεδομένα» για τη χώρα επιβάλλουν να αντιμετωπιστεί το Ισραήλ ως «στρατηγικός σύμμαχος».
Σε αυτές τις γενιές, αυτή τη στιγμή το πολιτικό σύστημα, τουλάχιστον με τη μορφή που εκπροσωπείται στη Βουλή, δεν προσφέρει καμία προοπτική.
Ή πιο σωστά τους προσφέρουν την προοπτική είτε να είναι το αναλώσιμο υλικό μιας ανάπτυξης, όπου ευημερούν οι αριθμοί και δυστυχούν οι άνθρωποι, είτε να «ανελιχθούν», να «κάνουν γνωριμίες» και να μάθουν να «κάνουν δουλίτσες».
Και όλα αυτά την ώρα που οι πραγματικές ανάγκες αυτών των γενιών δεν αναγνωρίζονται. Ανάγκες, όπως ο ελεύθερος χρόνος ως στοιχείο ποιότητας ζωής ή η σημασία του να περιλαμβάνει η εργασία όχι μόνο καλές αποδοχές και συνθήκες αλλά και πραγματική κοινωνική προσφορά.
Με αυτές τις γενιές αυτή τη στιγμή το πολιτικό σύστημα επί της ουσίας δεν συνομιλεί. Δεν τις ακούει. Δεν αφουγκράζεται τις ανάγκες, τις αγωνίες, τις ανησυχίες τους. Δεν κάνει τον κόπο να δει τις σκέψεις τους και τις πραγματικές προτάσεις που έχουν να κάνουν.
Ουσιαστικά τις περιθωριοποιούν. Επίμονα και συστηματικά.
Δεν είναι τυχαίο επομένως ότι παραμένουν αχαρτογράφητη περιοχή για τα περισσότερα κόμματα. Ούτε είναι τυχαίο ότι η κυβέρνηση δείχνει να έχει επιλέξει να μην κάνει τίποτα για να κερδίσει αυτές τις ηλικίες, θεωρώντας ότι μπορεί να πάει καλά εκλογικά με τις υπόλοιπες ηλικιακές κατηγορίες.
Όμως, δεν παύουν να είναι ηλικίες που στις εκλογές μπορούν να κάνουν τη διαφορά και να αλλάξουν συσχετισμούς. Αρκεί βέβαια κάποιος όχι απλώς να τους απευθυνθεί, αλλά να τις ακούσει και να δει τι έχουν να πουν. Και παράλληλα να τους εμπιστευτεί σε όλα τα επίπεδα: από τη γνώμη που έχουν, μέχρι την ικανότητα να αντιπροσωπεύσουν όντως το μέλλον της χώρας.           Λευτέρης Θ. Χαραλαμπόπουλος