Εξωδικαστικός μηχανισμός: Οι 10 αλλαγές που ανοίγουν νέες ρυθμίσεις χρεών και οι παγίδες για οφειλέτες

Νέο τοπίο διαμορφώνεται για χιλιάδες νοικοκυριά και επιχειρήσεις που αναζητούν διέξοδο από τα χρέη τους, καθώς οι αλλαγές στον εξωδικαστικό μηχανισμό διευρύνουν τις δυνατότητες ένταξης, προσφέρουν ευνοϊκότερους όρους αποπληρωμής και ανοίγουν, υπό προϋποθέσεις, τον δρόμο για μια δεύτερη ευκαιρία.
Ωστόσο, πίσω από τις νέες δυνατότητες κρύβονται συγκεκριμένοι περιορισμοί, προθεσμίες και υποχρεώσεις, η παράβλεψη των οποίων μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα δαπανηρή για τους οφειλέτες.
Με νέα εγκύκλιο, η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων επιχειρεί να ξεκαθαρίσει το πλαίσιο εφαρμογής των νομοθετικών παρεμβάσεων, δίνοντας απαντήσεις σε κρίσιμα ζητήματα που αφορούν τόσο την ένταξη στον μηχανισμό όσο και τη διατήρηση των ρυθμίσεων.
Στο επίκεντρο βρίσκονται η μείωση του κατώτατου ορίου οφειλών στις 5.000 ευρώ, η δυνατότητα επανυποβολής αιτήσεων για συγκεκριμένες κατηγορίες δανειοληπτών, η προστασία της κύριας κατοικίας και οι προϋποθέσεις για την αδρανοποίηση κατασχέσεων.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν επίσης οι διευκρινίσεις για τη διαγραφή οφειλών, την πρόωρη εξόφληση με έκπτωση τόκων και την καταβολή της πρώτης δόσης, καθώς οι κανόνες δεν είναι ίδιοι σε όλες τις περιπτώσεις.
Τα 10 σημεία που πρέπει να γνωρίζουν οι οφειλέτες
1. Χαμηλότερο όριο για την ένταξη. Η πρόσβαση στον εξωδικαστικό διευρύνεται, καθώς το ελάχιστο ύψος οφειλών έχει περιοριστεί από τις 10.000 στις 5.000 ευρώ. Στην πολυμερή διαδικασία εξετάζεται το άθροισμα των χρεών προς χρηματοδοτικούς φορείς, Δημόσιο και ασφαλιστικά ταμεία, το οποίο πρέπει να υπερβαίνει τις 5.000 ευρώ. Στις διμερείς ρυθμίσεις, αντίθετα, το όριο εξετάζεται ανά πιστωτή και εφαρμόζεται με βάση τις ειδικές προϋποθέσεις που ισχύουν από τις 26 Ιουλίου 2026.
2. Στη διαδικασία και τα χρέη προς την Αυτοδιοίκηση. Δυνατότητα υπαγωγής παρέχεται και για οφειλές προς δήμους, περιφέρειες και νομικά πρόσωπα που υπάγονται σε αυτούς. Το ελάχιστο όριο διαμορφώνεται επίσης στις 5.000 ευρώ, ενώ η διαδικασία μπορεί να καλύπτει ακόμη και περιπτώσεις στις οποίες έχουν ληφθεί μέτρα αναγκαστικής είσπραξης.
Απαραίτητη είναι η προβλεπόμενη καταχώριση των οφειλών στα βιβλία εισπρακτέων εσόδων της ΑΑΔΕ.
3. Νέα αίτηση χωρίς αναμονή ενός έτους. Μια δεύτερη δυνατότητα αποκτούν ορισμένοι οφειλέτες που είχαν ενταχθεί στον εξωδικαστικό αλλά στη συνέχεια έχασαν τη ρύθμισή τους. Η εξαίρεση από τη συνήθη δωδεκάμηνη αναμονή συνδέεται με τη διαδικασία προστασίας της κύριας κατοικίας και ισχύει για διάστημα έξι μηνών από τις 21 Σεπτεμβρίου 2026. Η πρόβλεψη δεν αφορά το σύνολο των οφειλετών με χαμένες ρυθμίσεις.
4. Ειδική διαδικασία για τη διάσωση της κατοικίας. Προβλέπεται δυνατότητα διατήρησης της κύριας κατοικίας με παράλληλη εκούσια ρευστοποίηση άλλων ακινήτων του οφειλέτη. Στο πλαίσιο αυτό, οι χρηματοδοτικοί φορείς μπορούν να υποβάλουν ειδική αντιπρόταση αναδιάρθρωσης. Η τελική απόφαση για την αποδοχή ή την απόρριψή της παραμένει στον οφειλέτη.
5. Διευρυμένη προστασία για περισσότερους δανειολήπτες. Η απλοποιημένη διαδικασία, με τεκμαιρόμενη συναίνεση των πιστωτών, δεν περιορίζεται πλέον αποκλειστικά στους ευάλωτους. Καλύπτει και επιλέξιμους οφειλέτες με εισοδηματικά και περιουσιακά στοιχεία έως το διπλάσιο των αντίστοιχων ορίων. Για τη δεύτερη κατηγορία απαιτούνται πρόσθετες προϋποθέσεις, μεταξύ των οποίων οφειλές προς χρηματοδοτικούς φορείς έως 300.000 ευρώ, που βρίσκονται σε καθυστέρηση τουλάχιστον 90 ημερών.
6. Μικρότερη επιβάρυνση με εφάπαξ εξόφληση. Όσοι διαθέτουν την οικονομική δυνατότητα να αποπληρώσουν πρόωρα το υπόλοιπο της ρύθμισης μπορούν να επωφεληθούν από έκπτωση στους τόκους των δόσεων που εξοφλούνται πριν από τη λήξη τους. Η πρόβλεψη εφαρμόζεται τόσο στις διμερείς όσο και στις πολυμερείς συμβάσεις, ακόμη και όταν η αποπληρωμή προκύπτει από συμψηφισμούς ή ποσά κατασχέσεων.
7. Τι ισχύει με το «κούρεμα» φόρων. Η κατάργηση της γενικής απαγόρευσης διαγραφής βασικής οφειλής από παρακρατούμενους και επιρριπτόμενους φόρους δεν σημαίνει ότι επιτρέπεται ανεξέλεγκτη μείωση των συγκεκριμένων υποχρεώσεων. Όπως αποσαφηνίζεται, το ποσό που τελικά αποπληρώνεται, χωρίς να υπολογίζονται οι τόκοι της ρύθμισης, δεν μπορεί να υπολείπεται της αρχικής βασικής οφειλής αυτών των φόρων.
8. Ποιες οφειλές μένουν εκτός. Η επιστρεπτέα προκαταβολή εξακολουθεί να μην υπάγεται στον εξωδικαστικό. Το ίδιο ισχύει για ποσά συμβιβασμού που προέκυψαν από την ειδική διαδικασία εξώδικης επίλυσης φορολογικών διαφορών. Παράλληλα, παρέχεται η δυνατότητα εξαίρεσης ορισμένων οφειλών που εξυπηρετούνται ήδη με άλλη ρύθμιση, προκειμένου να μην ανατραπεί η υφιστάμενη συμφωνία αποπληρωμής.
9. Η κρίσιμη προθεσμία της πρώτης δόσης. Στις διμερείς συμβάσεις η καταβολή της πρώτης δόσης πρέπει να πραγματοποιηθεί μέσα σε πέντε εργάσιμες ημέρες από την
αποδοχή της πρότασης, προκειμένου να τεθεί σε ισχύ η ρύθμιση. Η προθεσμία αυτή δεν επηρεάζεται από ειδικές παρατάσεις φορολογικών υποχρεώσεων λόγω έκτακτων περιστάσεων. Διαφορετικό είναι το καθεστώς στις πολυμερείς συμβάσεις, όπου η ισχύς της συμφωνίας δεν εξαρτάται από την προηγούμενη καταβολή της πρώτης δόσης.
10. Κατασχέσεις και φορολογική ενημερότητα. Η ένταξη στον εξωδικαστικό δεν συνεπάγεται αυτομάτως αδρανοποίηση κάθε κατάσχεσης. Προϋπόθεση αποτελεί, μεταξύ άλλων, η εξόφληση ή νόμιμη τακτοποίηση οφειλών που έχουν παραμείνει εκτός της σύμβασης. Υπό συγκεκριμένους όρους, η αδρανοποίηση μπορεί να αφορά και κατασχέσεις που επιβλήθηκαν μετά την έναρξη της ρύθμισης. Επιπλέον, κατά τον υπολογισμό της παρακράτησης για την έκδοση φορολογικής ενημερότητας δεν λαμβάνονται υπόψη ποσά που προβλέπεται να διαγραφούν μέσω της συμφωνίας, εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις.
Οι ευκαιρίες και οι προϋποθέσεις
Οι διευκρινίσεις της ΑΑΔΕ αναδεικνύουν ότι ο εξωδικαστικός μηχανισμός προσφέρει πλέον περισσότερες επιλογές σε οφειλέτες που έως πρόσφατα δυσκολεύονταν να αξιοποιήσουν τη διαδικασία.
Η μείωση του κατώτατου ορίου επιτρέπει σε μικρότερους οφειλέτες να εξετάσουν την ένταξή τους, ενώ οι ειδικές προβλέψεις για την κύρια κατοικία και η διεύρυνση της απλοποιημένης διαδικασίας δημιουργούν πρόσθετες δυνατότητες αναδιάρθρωσης.
Το καθοριστικό στοιχείο, ωστόσο, παραμένει η συνέπεια στην τήρηση των συμφωνημένων όρων. Οι προθεσμίες, η αντιμετώπιση χρεών που δεν περιλαμβάνονται στη σύμβαση και οι διαφοροποιήσεις μεταξύ διμερών και πολυμερών διαδικασιών είναι παράγοντες που πρέπει να εξετάζονται πριν από την οριστική αποδοχή οποιασδήποτε πρότασης.