Brain Gain: Πότε χάνεται η φοροαπαλλαγή 50% και πώς διατηρείται το όφελος μετά από απόλυση

Η διετής παραμονή στην Ελλάδα και η δυνατότητα ανάληψης νέας εργασίας μέσα σε δώδεκα μήνες αποτελούν δύο κρίσιμα σημεία για τους δικαιούχους του ειδικού φορολογικού καθεστώτος Brain Gain. Οι νέες διατάξεις του πολυνομοσχεδίου που ψηφίστηκε από τη Βουλή αποσαφηνίζουν τις συνέπειες όταν δεν τηρούνται οι προϋποθέσεις της απαλλαγής για το 50% του εισοδήματος.
Οι βασικοί όροι του κινήτρου παραμένουν ίδιοι. Η υποχρέωση διετούς παραμονής προϋπήρχε, όπως και η επταετής διάρκεια της ευνοϊκής μεταχείρισης. Οι παρεμβάσεις προσδιορίζουν από ποιο χρονικό σημείο χάνεται το δικαίωμα, διαχωρίζοντας την πρόωρη αποχώρηση από τη χώρα, τη διακοπή της εργασίας και τη μεταφορά της φορολογικής κατοικίας στο εξωτερικό.
Το ειδικό καθεστώς αφορά φυσικά πρόσωπα που μεταφέρουν τη φορολογική τους κατοικία στην Ελλάδα για να εργαστούν ή να ασκήσουν ατομική επιχειρηματική δραστηριότητα. Δικαιούχοι μπορούν να είναι τόσο Έλληνες που επιστρέφουν όσο και αλλοδαποί που εγκαθίστανται στη χώρα.
Για επτά φορολογικά έτη απαλλάσσεται από τον φόρο εισοδήματος το 50% των επιλέξιμων αποδοχών ή επιχειρηματικών κερδών που προκύπτουν στην Ελλάδα.
Μεταξύ των προϋποθέσεων υπαγωγής περιλαμβάνονται:
· Να μην ήταν ο ενδιαφερόμενος φορολογικός κάτοικος Ελλάδας για πέντε από τα έξι προηγούμενα χρόνια.
· Να πληροί τους όρους απασχόλησης ή άσκησης ατομικής επιχειρηματικής δραστηριότητας στην Ελλάδα.
· Να δηλώνει ότι θα παραμείνει στη χώρα τουλάχιστον για δύο χρόνια.
Η απαλλαγή αφορά μέρος του εισοδήματος και δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη ισόποση ποσοστιαία μείωση του τελικού φόρου.
Αποχώρηση πριν από τη διετία
Εάν ο δικαιούχος δεν τηρήσει την υποχρέωση διετούς παραμονής, χάνει την απαλλαγή αναδρομικά, από το πρώτο φορολογικό έτος ένταξης. Επομένως, εισοδήματα που είχαν εξαιρεθεί από τη φορολογία μπορούν να φορολογηθούν εκ των υστέρων.
Ενδεικτικά, εργαζόμενος με ετήσιο επιλέξιμο εισόδημα 40.000 ευρώ έχει απαλλαγή για τα 20.000 ευρώ. Αν ανατραπεί αναδρομικά η υπαγωγή του, το ποσό που είχε απαλλαγεί συνυπολογίζεται εκ νέου στο φορολογητέο εισόδημα.
Αντίστοιχα, σε ατομική επιχειρηματική δραστηριότητα με επιλέξιμα κέρδη 30.000 ευρώ, η απαλλαγή καλύπτει τα 15.000 ευρώ. Η αναδρομική απώλειά της μεταβάλλει τη βάση υπολογισμού του φόρου, με την πρόσθετη επιβάρυνση να εξαρτάται από τα δεδομένα της εκκαθάρισης.
Η διάταξη για τη μη συμπλήρωση της διετίας εφαρμόζεται από το φορολογικό έτος 2026.
Το περιθώριο των δώδεκα μηνών
Η διακοπή της εργασιακής σχέσης δεν οδηγεί αυτομάτως σε οριστική απώλεια του κινήτρου. Το υφιστάμενο πλαίσιο επιτρέπει τη συνέχιση της υπαγωγής όταν ο φορολογούμενος αναλάβει νέα εργασία ή ξεκινήσει ατομική επιχειρηματική δραστηριότητα εντός δώδεκα μηνών, εφόσον πληρούνται οι σχετικές προϋποθέσεις.
Για παράδειγμα, εργαζόμενος που απολύεται και προσλαμβάνεται σε νέα επιλέξιμη θέση οκτώ μήνες αργότερα μπορεί να συνεχίσει να υπάγεται στο καθεστώς, υπό τους προβλεπόμενους όρους. Η δυνατότητα αυτή καλύπτει και τη μετάβαση από μισθωτή εργασία σε ατομική επιχειρηματική δραστηριότητα.
Το δωδεκάμηνο δεν συνιστά νέα επταετή περίοδο απαλλαγής ούτε εξασφαλίζει από μόνο του την υπαγωγή. Απαιτείται έλεγχος της νέας εργασίας ή δραστηριότητας.
Με τις νέες διατάξεις, όταν παύει να πληρούται η προϋπόθεση απασχόλησης, η απώλεια του οφέλους συνδέεται με την ημερομηνία διακοπής της εργασιακής σχέσης και όχι γενικά με την αρχή του έτους.
Εάν ο φορολογούμενος σταματήσει να εργάζεται στην Ελλάδα και μεταφέρει παράλληλα τη φορολογική κατοικία του σε άλλη χώρα, χάνει την υπαγωγή από το φορολογικό έτος της μεταφοράς.
Οι διατάξεις για τη διακοπή της εργασιακής σχέσης και τη μεταφορά φορολογικής κατοικίας εφαρμόζονται από το 2021. Διακρίνονται από τη ρύθμιση της διετίας, η οποία προβλέπει αναδρομή στο πρώτο έτος ένταξης.
Φόρος 15% σε συγκεκριμένες συντάξεις
Ξεχωριστή παρέμβαση προβλέπει αυτοτελή φορολόγηση 15%, από το φορολογικό έτος 2027, για συντάξεις συγκεκριμένων διεθνών οργανισμών προς φορολογικούς κατοίκους Ελλάδας, ανεξαρτήτως υπηκοότητας.
Απαιτείται οι οργανισμοί να αναγνωρίζονται από την Ελλάδα και η προσχώρηση της χώρας να έχει κυρωθεί με νόμο. Η ρύθμιση δεν καλύπτει τις συνήθεις συντάξεις ασφαλιστικών ταμείων του εξωτερικού.
Για ετήσια σύνταξη 30.000 ευρώ ο φόρος ανέρχεται σε 4.500 ευρώ, ενώ στις 50.000 ευρώ φτάνει τα 7.500 ευρώ. Με την καταβολή του εξαντλείται η φορολογική υποχρέωση για το συγκεκριμένο συνταξιοδοτικό εισόδημα.