Φρένο στις επιδοτήσεις ενέργειας βάζει η ΕΕ - Προειδοποίηση για νέα δημοσιονομική κρίση

Σαφείς προειδοποιήσεις προς τα κράτη - μέλη της απηύθυνε η ΕΕ, να μην προχωρήσουν σε υπερβολικές παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της εκτίναξης των τιμών ενέργειας από τον πόλεμο στο Ιράν, καθώς είναι ορατός ο κίνδυνος να μετατραπεί σε δημοσιονομική κρίση.
Στις διαβουλεύσεις με τα κράτη μέλη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιμένει ότι μέτρα όπως επιδοτήσεις, φοροελαφρύνσεις και πλαφόν πρέπει να έχουν περιορισμένη διάρκεια και σαφές εύρος, ώστε να αποφευχθεί η επανάληψη της κρίσης του 2022 που οδήγησε σε εκρηκτικό πληθωρισμό και διόγκωση των ελλειμμάτων.
Ο επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν υπογράμμισε ότι πρόκειται για συντονισμένη προσπάθεια, τονίζοντας πως οι επιπτώσεις σε έναν τομέα μπορούν εύκολα να διαχυθούν σε ολόκληρη την κοινωνία. Ήδη αρκετές χώρες, ανάμεσά τους η Ιταλία, η Πολωνία και η Ισπανία, έχουν μειώσει φόρους στα καύσιμα, ενώ άλλες ζητούν χαλάρωση των κανόνων κρατικών ενισχύσεων. Η Ρώμη πιέζει επιπλέον για μεγαλύτερη ευελιξία στους δημοσιονομικούς περιορισμούς, επιδιώκοντας περισσότερα περιθώρια κινήσεων για τα εθνικά ταμεία.
Η Επιτροπή, όπως γράφουν οι Financial Times, παρέχει τεχνική καθοδήγηση ώστε τα κράτη να σχεδιάζουν εργαλεία πολιτικής εντός των διαθέσιμων οικονομικών ορίων. Ωστόσο, η πίεση αυξάνεται καθώς τα αμερικανικά πλήγματα στο Ιράν έχουν ήδη εκτοξεύσει τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου στην Ευρώπη κατά περίπου 60%, εντείνοντας τους φόβους για ελλείψεις σε ντίζελ και καύσιμα αεροπορίας. Ο ίδιος ο Γιόργκενσεν προειδοποίησε ότι η σύγκρουση ενέχει σοβαρό κίνδυνο ενίσχυσης του πληθωρισμού με ευρύτερες αρνητικές συνέπειες.
Aνησυχία στις Βρυξέλλες
Στις Βρυξέλλες επικρατεί ανησυχία ότι η κατάσταση μπορεί να εξελιχθεί στην τρίτη μεγάλη οικονομική δοκιμασία για την ΕΕ μέσα σε έξι χρόνια, μετά την πανδημία και τον πόλεμο στην Ουκρανία, που επιβάρυναν σημαντικά τα δημόσια οικονομικά. Τα στοιχεία δείχνουν ότι το δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ αυξήθηκε αισθητά από το 2019 έως το 2025, περιορίζοντας τα περιθώρια νέων παρεμβάσεων.
Από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η Κριστίν Λαγκάρντ αναγνωρίζει ότι στοχευμένες πολιτικές μπορούν να απορροφήσουν μέρος των κραδασμών, ιδίως στηρίζοντας τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά και περιορίζοντας τη ζήτηση ενέργειας. Προειδοποιεί όμως ότι γενικευμένα και αόριστης διάρκειας μέτρα ενδέχεται να ενισχύσουν υπέρμετρα τη ζήτηση και να τροφοδοτήσουν περαιτέρω τον πληθωρισμό, καλώντας για προσωρινές και προσαρμοσμένες παρεμβάσεις.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο επίτροπος Οικονομίας Βάλντις Ντομπρόβσκις επισημαίνει προς τους υπουργούς Οικονομικών ότι απαιτούνται συνεκτικές και βραχυπρόθεσμες λύσεις, προειδοποιώντας πως η υπερβολική δαπάνη θα έχει σοβαρές συνέπειες για τα δημόσια οικονομικά, τα οποία έχουν ήδη επιβαρυνθεί από τις προηγούμενες κρίσεις και την αύξηση των αμυντικών δαπανών.
Στο... τραπέζι ο φόρος στα υπερκέρδη
Παρά τις προειδοποιήσεις, η Ιταλία εκτιμά ότι η χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων είναι αναπόφευκτη αν συνεχιστεί η πίεση, ενώ έχει ήδη παρατείνει προσωρινό φόρο στα καύσιμα, με το έλλειμμα να κινείται πάνω από το όριο του 3% του ΑΕΠ. Παράλληλα, πέντε χώρες, μεταξύ τους η Γερμανία και η Ισπανία, ζητούν την επιβολή πανευρωπαϊκού φόρου στα υπερκέρδη των ενεργειακών εταιρειών, με στόχο την ελάφρυνση πολιτών και επιχειρήσεων, ακολουθώντας το προηγούμενο του 2022.
Ανάλογες κινήσεις εξετάζει και η Πολωνία, η οποία έχει ήδη μειώσει σημαντικά τη φορολογία στα καύσιμα, επιβαρύνοντας τα δημόσια έσοδα, και σχεδιάζει να αντισταθμίσει τις απώλειες με φορολόγηση των κερδών στον ενεργειακό κλάδο. Την ίδια στιγμή, αξιωματούχοι υπενθυμίζουν ότι οποιαδήποτε κρατική ενίσχυση πρέπει να παραμένει συμβατή με τους στόχους της πράσινης μετάβασης και τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.
Το βασικό δίλημμα για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις γίνεται όλο και πιο έντονο, από τη μία πλευρά η ανάγκη άμεσης στήριξης πολιτών και επιχειρήσεων σε μια περίοδο αυξημένου κόστους, και από την άλλη ο κίνδυνος να υπονομευθεί η δημοσιονομική σταθερότητα. Όπως παραδέχεται ο Γιόργκενσεν, σε τέτοιες κρίσεις απαιτούνται έκτακτες παρεμβάσεις που υπό κανονικές συνθήκες δεν θα εξετάζονταν, όμως αυτές πρέπει να παραμείνουν αυστηρά προσωρινές, διαφορετικά οι συνέπειες μπορεί να αποδειχθούν πιο βαριές από το ίδιο το πρόβλημα.