Κυριακή 22 Νοεμβρίου 2026

Τι δείχνουν οι φορολογικές δηλώσεις – Πώς άλλαξαν οι επιλογές μας σε μια 10ετία

Περισσότερα αυτοκίνητα, περισσότερες κάρτες, περισσότερα ιδιωτικά σχολεία – και λιγότερα παιδιά. Τα στατιστικά της ΑΑΔΕ για τα φορολογικά έτη 2015-2024 σκιαγραφούν μια κοινωνία που εμφανίζεται να καταναλώνει περισσότερο, δηλώνει εισοδήματα… επιλεκτικά και γερνά.
Όπως σημειώνει ρεπορτάζ της Καθημερινής, κάθε χρόνο, εκατομμύρια φορολογούμενοι συμπληρώνουν το έντυπο Ε1. Οι περισσότεροι το βλέπουν ως μια γραφειοκρατική αγγαρεία. Στην πραγματικότητα όμως, οι εκατοντάδες κωδικοί του αποτελούν την πιο λεπτομερή ακτινογραφία της ελληνικής οικογένειας: τι αγοράζουμε, πού μένουμε, πώς πληρώνουμε, πόσα παιδιά μεγαλώνουμε και πού τα στέλνουμε σχολείο. Η ακτινογραφία των ετήσιων στατιστικών δελτίων της ΑΑΔΕ για δέκα φορολογικά έτη, από το 2015 έως το 2024, αποτυπώνει τα νούμερα του κάθε κωδικού και αποκαλύπτει τη μεταβολή.
Η εικόνα που προκύπτει είναι αντιφατική. Ξοδεύουμε ολοένα και περισσότερα για αγορά αυτοκινήτου, ενώ ο αριθμός των οχημάτων που κυκλοφορούν έχει φτάσει σε ιστορικό υψηλό. Ολοένα και περισσότεροι νοικιάζουμε σπίτι, όμως το ενοίκιο που δηλώνουμε μοιάζει να μένει πίσω από την αγορά – μια σιωπηρή συμφωνία που διευκολύνει και τον ιδιοκτήτη να αποκρύψει εισόδημα. Εκτοξεύσαμε τις πληρωμές με κάρτα, εν μέρει από συνήθεια και εν μέρει επειδή μας πιέζει ο νόμος, αλλά γυρίζουμε την πλάτη στα φορολογικά κίνητρα για την ανακαίνιση των ακινήτων, προτιμώντας προφανώς την «αίγλη» των μαύρων. Και το δημογραφικό αποτυπώνεται ξεκάθαρα: τα προστατευόμενα τέκνα μειώνονται χρόνο με τον χρόνο, με επιταχυνόμενο ρυθμό, καθώς φτάνουμε στις γενιές που γεννήθηκαν μετά το 2010, όταν οι γεννήσεις έπεσαν απότομα. Την ίδια ώρα, οι οικογένειες που πληρώνουν δίδακτρα σε ιδιωτικά σχολεία έφτασαν σε επίπεδο ρεκόρ.



Το αυτοκίνητο, πάντα πρώτη επιλογή
Οι κωδικοί 719 και 720 του Ε1, όπου δηλώνεται το ποσό που διατέθηκε για αγορά αυτοκινήτου, δείχνουν μια ανοδική πορεία που διακόπηκε μόνο από την πανδημία. Το 2015 δήλωσαν αγορά αυτοκινήτου 237.608 φορολογούμενοι. Το 2024 ο αριθμός έφτασε στις 386.034, αυξημένος κατά 62%. Ο κωδικός δεν περιλαμβάνει όλα τα οχήματα, δίτροχα και τετράτροχα, καινούργια και μεταχειρισμένα.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η εξέλιξη των ποσών. Η συνολική δαπάνη ανέβηκε από 1,33 δισ. ευρώ σε 3,54 δισ., σχεδόν τριπλάσια. Η μέση αξία αγοράς από 5.580 ευρώ το 2015 έφτασε στα 9.175 ευρώ το 2024. Μόνο από το 2021 και μετά, η μέση τιμή αυξήθηκε περίπου κατά 40%, αντανακλώντας τον πληθωρισμό, τις ελλείψεις στην αγορά και τη στροφή σε ακριβότερα μοντέλα.
Η αγορά αυτή δεν αντικαθιστά απλώς παλιά οχήματα. Ο στόλος των επιβατικών Ι.Χ. που δηλώνουν οι φορολογούμενοι αυξήθηκε από 4,97 εκατ. το 2015 σε 5,58 εκατ. το 2024 – τον υψηλότερο αριθμό της δεκαετίας. Με άλλα λόγια, προσθέτουμε αυτοκίνητα στους δρόμους, δεν τα αλλάζουμε. Και η τάση δεν δείχνει να κοπάζει: μόνο το 2024 οι αγοραστές αυξήθηκαν κατά 9,5% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά, παρά τις αυξημένες τιμές. Ο μέσος κυβισμός, αντιθέτως, μειώνεται σταδιακά, από 1.465 σε 1.443 κυβικά εκατοστά, δείγμα της στροφής σε μικρότερους κινητήρες και υβριδικά.
Περισσότεροι ενοικιαστές
Η στεγαστική κρίση φαίνεται καθαρά στους κωδικούς 811 έως 816, όπου δηλώνεται το ενοίκιο της κύριας κατοικίας. Το 2015 οι ενοικιαστές ήταν 762.701. Το 2024 ξεπέρασαν τους 1.120.000, αυξημένοι κατά 47%. Σχεδόν οι μισοί από τους νέους ενοικιαστές προστέθηκαν μετά το 2019, ενώ μόνο το 2024 η αύξηση έφτασε το 7,3%, τη μεγαλύτερη της δεκαετίας. Ολο και περισσότερα νοικοκυριά, κυρίως νέοι, δεν μπορούν να αποκτήσουν δικό τους σπίτι και στρέφονται στο ενοίκιο.
Το συνολικό ποσό που δηλώθηκε για ενοίκια ανέβηκε από 2,19 δισ. σε 3,88 δισ. ευρώ. Το μέσο μηνιαίο ενοίκιο όμως, όπως προκύπτει από τις δηλώσεις, ανέβηκε από 240 ευρώ σε μόλις 289 ευρώ – αύξηση 20% σε εννέα χρόνια ή 2,1% τον χρόνο κατά μέσο όρο. Μάλιστα, μέχρι το 2018 το δηλωμένο ενοίκιο έπεφτε. Αν κοιτάξει κανείς μόνο τον κωδικό 811, όπου δηλώνει ο ίδιος ο υπόχρεος το ενοίκιο της πρώτης του κατοικίας, το μέσο μηνιαίο ποσό είναι ακόμη χαμηλότερο: από 212 ευρώ το 2015 σε 237 ευρώ το 2024, αύξηση μόλις 12%.
Ενα μέσο ενοίκιο κάτω από 300 ευρώ τον μήνα το 2024 δύσκολα συμβαδίζει με όσα βλέπει κανείς στις αγγελίες των μεγάλων πόλεων. Ενα μέρος της απόκλισης εξηγείται από την περιφέρεια, τα παλιά συμβόλαια και τα ζευγάρια που μοιράζονται το ενοίκιο. Ενα άλλο μέρος, όμως, παραπέμπει στη γνωστή πρακτική: ο ενοικιαστής δηλώνει χαμηλότερο ποσό, ώστε ο ιδιοκτήτης να αποκρύψει μέρος του εισοδήματός του, και η διαφορά πληρώνεται «στο χέρι».
Η κάρτα κέρδισε, τα κίνητρα έχασαν
Η μεγαλύτερη αλλαγή της δεκαετίας αφορά τον τρόπο που πληρώνουμε. Οι δαπάνες με ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής, που δηλώνονται στους κωδικούς 049 και 050, ήταν 25,5 δισ. ευρώ το 2017, την πρώτη χρονιά της υποχρέωσης. Το 2024 έφτασαν τα 65,6 δισ., δυόμισι φορές περισσότερα. Η μέση ηλεκτρονική δαπάνη ανά δήλωση ανέβηκε από 3.557 σε 8.489 ευρώ.
Η άνοδος οφείλεται εν μέρει στη συνήθεια, που η πανδημία επιτάχυνε, και εν μέρει στον νόμο, που υποχρεώνει τον φορολογούμενο να καλύπτει με ηλεκτρονικές πληρωμές το 30% του εισοδήματός του, αλλιώς επιβαρύνεται με πρόσθετο φόρο στη διαφορά. Δεν είναι τυχαίο ότι η ηλεκτρονική δαπάνη αυξήθηκε πολύ ταχύτερα από τον αριθμό των δηλώσεων, ο οποίος κινήθηκε από 7,16 σε μόλις 7,73 εκατομμύρια.
Οταν όμως το κίνητρο είναι προαιρετικό, η εικόνα αντιστρέφεται. Το άρθρο 39Β του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος δίνει έκπτωση φόρου για μέρος της δαπάνης για ενεργειακή, λειτουργική και αισθητική αναβάθμιση κτιρίων, με την προϋπόθεση ότι οι εργασίες τιμολογούνται και πληρώνονται ηλεκτρονικά. Το 2020 το χρησιμοποίησαν μόλις 1.024 φορολογούμενοι. Το 2024, μετά τέσσερα χρόνια, ήταν 2.393, με συνολική δαπάνη 16 εκατ. ευρώ.
Η σύγκριση είναι αποκαλυπτική. Την ίδια χρονιά, 139.220 φορολογούμενοι δήλωσαν ότι διέθεσαν 11,5 δισ. ευρώ για αγορά ή ανέγερση ακινήτων. Για την ανακαίνιση, όμως, ζήτησαν την έκπτωση λιγότεροι από ένας στους πενήντα. Οταν ο υδραυλικός ή ο ελαιοχρωματιστής προσφέρει «καλύτερη τιμή χωρίς απόδειξη», το φορολογικό κίνητρο φαίνεται ότι δεν αρκεί. Με απλά λόγια, για κάθε 100 ευρώ που διατέθηκαν το 2024 για αγορά ή ανέγερση ακινήτων, λιγότερα από 15 λεπτά δηλώθηκαν ως δαπάνη ανακαίνισης μέσω του κινήτρου.
Λιγότερα παιδιά
Το δημογραφικό πρόβλημα δεν φαίνεται μόνο στα ληξιαρχεία. Φαίνεται και στις φορολογικές δηλώσεις. Ο κωδικός 003, όπου δηλώνεται ο αριθμός των εξαρτώμενων τέκνων, κατέγραφε 2,27 εκατ. παιδιά το 2015. Το 2024 ο αριθμός έπεσε στα 2,01 εκατ., δηλαδή περίπου 263.000 λιγότερα, μείωση 11,5%.
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι η πτώση επιταχύνεται. Μέχρι το 2022 τα προστατευόμενα τέκνα μειώνονταν κατά περίπου 1% τον χρόνο. Το 2023 η μείωση έφτασε στο 4% και το 2024 το 3,5%. Η εξήγηση είναι απλή: βγαίνουν από την κατηγορία των εξαρτωμένων οι πολυπληθείς γενιές της δεκαετίας του 2000 και τη θέση τους δεν παίρνουν οι πολύ μικρότερες γενιές που γεννήθηκαν μετά το 2011. Οι οικογένειες με παιδιά μειώθηκαν από 1,35 σε 1,24 εκατ. και ο μέσος αριθμός παιδιών ανά οικογένεια από 1,69 σε 1,62.
Το φαινόμενο δεν θα αναστραφεί σύντομα. Οι γενιές που γεννιούνται σήμερα είναι ακόμη μικρότερες, γεγονός που σημαίνει ότι τα επόμενα χρόνια ο αριθμός των προστατευόμενων τέκνων στις δηλώσεις θα συνεχίσει να μειώνεται, με συνέπειες για τα σχολεία, την αγορά εργασίας και, μακροπρόθεσμα, το ασφαλιστικό σύστημα.
Ρεκόρ στα ιδιωτικά σχολεία
Σε μια χώρα με όλο και λιγότερα παιδιά, όλο και περισσότερες οικογένειες πληρώνουν δίδακτρα σε ιδιωτικό σχολείο. Ο κωδικός 769, όπου δηλώνεται η ετήσια δαπάνη για δίδακτρα ιδιωτικών σχολείων πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, κατέγραψε το 2024 136.823 δηλώσεις – τον υψηλότερο αριθμό της δεκαετίας.



Από το 2019, οπότε η σειρά γίνεται συγκρίσιμη, οι δηλώσεις αυξήθηκαν κατά 43%. Η συνολική δαπάνη για δίδακτρα έφτασε στα 656 εκατ. ευρώ, από 404 εκατ. το 2019, και τα μέσα δίδακτρα ανά οικογένεια ανέβηκαν στα 4.796 ευρώ τον χρόνο. Πλέον, περίπου μία στις εννέα οικογένειες με προστατευόμενα τέκνα δηλώνει δίδακτρα ιδιωτικού σχολείου.
Το εύρημα αυτό, σε συνδυασμό με τη μείωση των παιδιών, αποτυπώνει μια κοινωνία που κάνει λιγότερα παιδιά αλλά επενδύει περισσότερα σε καθένα – και ταυτόχρονα μια σιωπηρή αμφισβήτηση του δημόσιου σχολείου από ένα αυξανόμενο κομμάτι της μεσαίας τάξης.
Τα στοιχεία των φορολογικών δηλώσεων δεν είναι τέλεια. Μετρούν δηλώσεις και όχι πάντα άτομα, ορισμένοι κωδικοί άλλαξαν περιεχόμενο μέσα στη δεκαετία και ό,τι δεν δηλώνεται εξ ορισμού δεν φαίνεται. Ακριβώς γι’ αυτό όμως είναι πολύτιμα: δείχνουν όχι μόνο τι κάνουμε, αλλά και τι επιλέγουμε να δηλώσουμε.
Η δεκαετία 2015-2024 μάς βρίσκει να ξοδεύουμε σχεδόν τριπλάσια για αυτοκίνητα, να πληρώνουμε δυόμισι φορές περισσότερα με κάρτα και να στέλνουμε περισσότερα παιδιά σε ιδιωτικά σχολεία. Μας βρίσκει επίσης να δηλώνουμε ενοίκια που δεν ακολουθούν την αγορά, να αγνοούμε κίνητρα που θα έβγαζαν στο φως μέρος της παραοικονομίας και να μεγαλώνουμε όλο και λιγότερα παιδιά. Οπου ο νόμος υποχρεώνει, συμμορφωνόμαστε. Οπου απλώς ανταμείβει, συνεχίζουμε όπως ξέραμε.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σχόλια
Δεν βρέθηκαν σχόλια γι'αυτό το άρθρο.
Γίνε ο πρώτος που θα σχολιάσει το άρθρο χρησιμοποιώντας την παρακάτω φόρμα