Επιτροπή Ανταγωνισμού: Στρεβλώσεις και άνισος ανταγωνισμός στην αγορά ελαιολάδου

Μελέτη της Επιτροπής Ανταγωνισμού για την αγορά λιανικής του εξαιρετικά παρθένου ελαιολάδου στην Ελλάδα καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, παρά την απουσία ενδείξεων ρητής συνεννόησης, η αγορά εμφανίζει σημαντικές στρεβλώσεις στον τρόπο μετάδοσης και διαμόρφωσης των τιμών, οι οποίες επιβαρύνουν τον καταναλωτή και περιορίζουν την αποτελεσματικότητα του ανταγωνισμού .
Πρώτη βασική στρέβλωση που εντοπίζεται είναι η ασύμμετρη και ετερογενής προσαρμογή των τιμών μεταξύ των μεγάλων αλυσίδων σούπερ μάρκετ. Αν και οι τιμές κινούνται συνολικά προς την ίδια κατεύθυνση, η ανάλυση δείχνει ότι ορισμένες αλυσίδες λειτουργούν ως «τιμολογιακά σημεία αναφοράς», με τις υπόλοιπες να προσαρμόζουν τις τιμές τους σε διαφορετικό βαθμό ανάλογα με το επίπεδο τιμών (χαμηλό, μεσαίο ή υψηλό). Αυτό σημαίνει ότι ο ανταγωνισμός δεν λειτουργεί ομοιόμορφα σε όλο το φάσμα της αγοράς, αλλά διαφοροποιείται ανάλογα με τις συνθήκες, δημιουργώντας περιθώρια διατήρησης υψηλών τιμών χωρίς άμεση πίεση.
Δεύτερη στρέβλωση αφορά τη διαφορετική ένταση ανταγωνισμού μεταξύ χαμηλών και υψηλών τιμών. Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι στις χαμηλές τιμές (συχνά κατά τη διάρκεια προσφορών) οι αλυσίδες εμφανίζουν ισχυρότερη αλληλεξάρτηση, ενώ στις υψηλές τιμές η προσαρμογή είναι πιο αδύναμη ή άνιση. Αυτό υποδηλώνει ότι οι εκπτώσεις λειτουργούν περισσότερο ως τακτικές προσέλκυσης πελατών και λιγότερο ως μόνιμος μηχανισμός ανταγωνιστικής πίεσης, επιτρέποντας στις τιμές να παραμένουν αυξημένες για μεγάλα χρονικά διαστήματα.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στις στρεβλώσεις σε επίπεδο εμπορικών σημάτων. Για τα δύο κοινά brands που εξετάζονται σε όλες τις αλυσίδες, η Επιτροπή καταγράφει έντονη ασυμμετρία: σε αρκετές περιπτώσεις το ένα brand προσαρμόζεται συστηματικά στο άλλο, χωρίς να ισχύει το αντίστροφο. Αυτό δείχνει ανισορροπία στη διαπραγματευτική δύναμη και περιορισμένη πραγματική διαφοροποίηση, γεγονός που αποδυναμώνει τον ανταγωνισμό μεταξύ προϊόντων που θεωρητικά είναι υποκατάστατα.
Μια ακόμη στρέβλωση αφορά τη σχετικά αδύναμη σύνδεση των λιανικών τιμών με τις συνθήκες προσφοράς, ειδικά σε περιόδους αποκλιμάκωσης των διεθνών τιμών. Παρότι η άνοδος των τιμών εξηγείται εν μέρει από τη μείωση της παραγωγής και τις διεθνείς εξελίξεις, η μελέτη δείχνει ότι η πτώση των διεθνών τιμών δεν μεταφέρεται με την ίδια ταχύτητα ή ένταση στον καταναλωτή, ενισχύοντας την αίσθηση «κολλώδους» τιμολόγησης.
Συνολικά, η Επιτροπή καταλήγει ότι οι στρεβλώσεις αυτές - ασύμμετρη μετάδοση τιμών, άνιση ανταγωνιστική πίεση, ανισορροπίες μεταξύ brands και αργή προσαρμογή προς τα κάτω - συνθέτουν μια αγορά όπου ο ανταγωνισμός λειτουργεί αποσπασματικά.