Θερμική καταπόνηση: Ανοχύρωτοι στον καύσωνα οι εργαζόμενοι – Μπαλώματα με εγκύκλιο από το υπ. Εργασίας

Η εβδομάδα του καύσωνα βρήκε άλλη μια φορά την Πολιτεία απροετοίμαστη σε ό,τι αφορά την προστασία των εργαζομένων από τη θερμική καταπόνηση.
Τη Δευτέρα 20 Ιουλίου, και ενώ ο καύσωνας είχε ήδη ξεκινήσει, το υπουργείο Εργασίας αρκέστηκε στο να ανασύρει από τα συρτάρια παλαιότερη εγκύκλιο του 2024, με γενικές συμβουλές χωρίς ισχυρή δεσμευτική ισχύ. Πρόκειται για εγκύκλιο που είχε υπογράψει η παραιτηθείσα εδώ και έξι μήνες πρώην γενική γραμματέας εργασιακών σχέσεων Άννα Στρατινάκη.
Η ΓΣΕΕ, μέσω της Γραμματείας Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασίας (ΥΑΕ), εξέδωσε επίσης αναλυτικές οδηγίες για την αντιμετώπιση της θερμικής καταπόνησης, προκειμένου «να συμβάλλει ενεργά στις ενέργειες των πρωτοβάθμιων σωματείων, των Εργατικών Κέντρων και των Ομοσπονδιών για την ενημέρωση των εργαζομένων». Βασικός σκοπός είναι η πρόληψη βλαβών στην υγεία και εργατικών ατυχημάτων, καθώς και η έγκαιρη ενεργοποίηση των αρμόδιων αρχών για ελέγχους στους χώρους εργασίας.
Μόνο που ούτε η εγκύκλιος του υπουργείου ούτε οι επισημάνσεις της ΓΣΕΕ αρκούν για να προστατεύσουν τους εργαζόμενους από τη θερμική καταπόνηση, από τη στιγμή που δεν υπάρχει ένα πλήρες νομικό πλαίσιο, με μόνιμες υποχρεωτικές διατάξεις.
Όποιος πρόλαβε την εγκύκλιο είδε
Κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή, αργά το απόγευμα της Τρίτης 21 Ιουλίου (19.30), μετά από έντονες διαμαρτυρίες των σωματείων, το υπουργείο Εργασίας εξέδωσε επιτέλους νέα εγκύκλιο, με έκτακτα μέτρα για την Τετάρτη 22 Ιουνίου. Στο ίδιο μοτίβο με τις προηγούμενες φορές, κηρύσσεται παύση εργασιών μεταξύ 13.00 με 17.00, στην Αττική, Θεσσαλία, Ανατολική Πελοπόννησο και Ανατολική Στερεά Ελλάδα, όπου όπου σύμφωνα με την Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία θα επικρατήσουν ακραίες θερμοκρασίες και υψηλά επίπεδα δυσφορίας.
Πόσο πιάνουν τόπο οι υπουργικές εγκύκλιοι; Εφαρμόζονται στην πράξη ή μήπως οι εργοδότες τις γράφουν εκεί που δεν πιάνει μελάνι; Ή μήπως, ακόμα χειρότερα, τις αγνοούν – θέλοντας και μη – οι ίδιοι οι εργαζόμενοι στο κυνήγι του μεροκάματου;
«Έχουμε μαρτυρίες επιθεωρητών Εργασίας ότι οι εργοδότες δεν συνεργάζονται στην τήρηση της συγκεκριμένης εγκυκλίου, αναφέροντας ότι είναι απλώς συμβουλευτικού και παραινετικού χαρακτήρα. Αν κάνει κάποιος μια αυτοψία στις περιοχές γύρω από την Αθήνα, εκεί που εκτελούνται μεσαία και μικρά τεχνικά έργα, θα παρατηρήσει ότι οι εργασίες στα περισσότερα από αυτά τα μέρη δεν σταματούν ούτε κατά τη διάρκεια των ακραίων θερμοκρασιών», μας απαντά ο δρ. Ανδρέας Στοϊμενίδη, πρόεδρος της Ομοσπονδίας Συλλόγων Εργαζομένων Τεχνικών Επιχειρήσεων Ελλάδας (ΟΣΕΤΕΕ), πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία (EU-ΟSHA) και γραμματέας ΥΑΕ της ΓΣΕΕ.
Μια πρόχειρη λύση για ένα σοβαρό πρόβλημα
«Η έκδοση μιας εγκυκλίου στο παρά πέντε είναι μια πολύ πρόχειρη αντιμετώπιση μιας πολύ σοβαρής κατάστασης, που έχει να κάνει με την προστασία της υγείας και τις ασφάλειας των εργαζομένων σε συνθήκες ακραίου καύσωνα», επιμένει ο πρόεδρος της ΟΣΕΤΕΕ.
«Όταν όλες οι άλλες χώρες που βρίσκονται στην ίδια κλιματική ζώνη με μας έχουν προχωρήσει σε μόνιμες νομοθετικές ρυθμίσεις για τη θερμική καταπόνηση · όταν υπάρχει έτοιμο σχέδιο στο γραφείο της υπουργού, συμφωνημένο από τους κοινωνικούς εταίρους, τους υπηρεσιακούς παράγοντες και την επιστημονική κοινότητα ·όταν υπάρχει σχετική οδηγία από τον ΟSHA και αποφάσεις από τη συμβουλευτική επιτροπή της Κομισιόν για την ΥΑΕ, η έκδοση μιας εγκυκλίου είναι ένα τυπικό, μη ουσιαστικό μέτρο, απλά για να παρουσιαστεί ότι αντιμετωπίζεται το φαινόμενο όταν όλοι γνωρίζουμε ότι οι εγκύκλιοι έχουν ανίσχυρη νομική βάση και για τόσο σοβαρά ζητήματα απαιτείται πλήρες νομικό πλαίσιο ή τουλάχιστον μία υπουργική απόφαση».
Τι ζητάνε τα σωματεία
Η υγεία και η ασφάλεια στην εργασία και στην περίοδο του καύσωνα επαφίεται στην καλή διάθεση των εργοδοτών και στο ένστικτο αυτοσυντήρησης των εργαζομένων. Η προστασία από τη θερμική καταπόνηση αντί να θεωρείται προαπαιτούμενο και να εξασφαλίζεται με ρητούς κανόνες, συνεπείς ελέγχους και κυρώσεις στους παραβάτες, αντιμετωπίζεται ως κάτι έκτακτο, με ημίμετρα της τελευταίας στιγμής.
«Απαιτείται από το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης να αξιοποιήσει το πλαίσιο συμφωνίας εργαζομένων και εργοδοτών και τα πορίσματα της ειδικής ομάδας εργασίας (2018) για τη διαμόρφωση μέτρων πρόληψης της θερμικής καταπόνησης των εργαζομένων κατά το θέρος, ώστε να προωθήσει την υιοθέτηση ρητών δεσμευτικών διατάξεων», αναφέρει η επιτροπή ΥΑΕ της ΓΣΕΕ.
«Ο επιχειρησιακός σχεδιασμός της Επιθεώρησης Εργασίας, με αντίστοιχη δέσμευση και λοιπών συναρμόδιων αρχών συντονισμού, όπως του υπουργείου Ανάπτυξης, οφείλει να στηρίζεται σε σαφές πλαίσιο νομοθετικών κανόνων και εφαρμοστικών Υπουργικών Αποφάσεων και όχι Εγκυκλίων και ανακοινώσεων», τονίζει χαρακτηριστικά.
Μέτρα στους χώρους εργασίας
Ανάμεσα στα οργανωτικά και τεχνικά μέτρα που προτείνονται, περιλαμβάνονται η παροχή άφθονου δροσερού πόσιμου νερού σε θερμοκρασία 10 έως 15 βαθμούς Κελσίου, παρεμβάσεις στις κτιριακές εγκαταστάσεις και προσαρμογή του μικροκλίματος, καθώς και οργάνωση του ωραρίου με διαλείμματα και αποφυγή επιβαρυντικών εργασιών τις ώρες αιχμής.
Επίσης προβλέπεται μείωση ή παύση της απασχόλησης σε θερμικά επιβαρυμένους χώρους μεταξύ 12:00 και 17:00, διαμόρφωση σκιερών ή κλιματιζόμενων χώρων ανάπαυσης και τήρηση κανόνων υγιεινής όπου λειτουργούν κλιματιστικά.
Υποχρεωτική διακοπή εργασιών
Η παύση των χειρωνακτικών υπαίθριων εργασιών καθίσταται υποχρεωτική μεταξύ 12:00 και 17:00 όταν η θερμοκρασία ξεπερνά τους 40 βαθμούς με υγρασία τουλάχιστον 20%, ή τους 42 βαθμούς με υγρασία τουλάχιστον 14%, ή όταν ο βιοκλιματικός δείκτης WBGT (δείκτης ΘΥΒΜΑΣ) υπερβαίνει το 32,2.
Ειδικές προβλέψεις αφορούν τα εργοτάξια, όπου η θερμική καταπόνηση εντείνεται λόγω απουσίας σκίασης και συσσώρευσης θερμότητας από τα δομικά υλικά, καθώς και τους διανομείς με δίτροχα οχήματα, ανεξαρτήτως του είδους της σύμβασής τους. Η ναυπηγοεπισκευαστική ζώνη διέπεται από ξεχωριστό ωράριο βάσει συλλογικής σύμβασης, ενώ προβλέπεται και διακοπή εργασιών σε ορυχεία και λατομεία.
Ευπαθείς ομάδες
Για τους εργαζόμενους υψηλού κινδύνου, όπως καρδιοπαθείς, πνευμονοπαθείς, άτομα με χρόνια νοσήματα ή υπό συγκεκριμένη φαρμακευτική αγωγή, εγκύους και εργαζόμενους άνω των 60 ετών, προβλέπεται δυνατότητα τηλεργασίας όπου το επιτρέπει η φύση της εργασίας. Η ένταξη σε αυτές τις κατηγορίες πιστοποιείται με ιατρική βεβαίωση ή γνωμάτευση του ιατρού εργασίας της επιχείρησης.
Έλεγχοι και κυρώσεις
Η Επιθεώρηση Εργασίας φέρει την ευθύνη διενέργειας εντατικών προληπτικών ελέγχων, με προτεραιότητα σε υπαίθριους χώρους, σε βιομηχανικές δραστηριότητες υψηλής θερμικής επιβάρυνσης και σε χειρωνακτικές εργασίες. Σε περίπτωση παράβασης προβλέπεται πρόστιμο 2.000 ευρώ ανά εργαζόμενο, ενώ οι επιθεωρητές έχουν την αρμοδιότητα να διατάξουν προσωρινή διακοπή της παραγωγικής διαδικασίας όταν διαπιστώνεται άμεσος κίνδυνος για τη ζωή ή την υγεία των εργαζομένων.