ΕΕ: «Μαχαίρι» 159 δισ. ευρώ στον νέο προϋπολογισμό – Πού πέφτει το βάρος των περικοπών

Η Ευρώπη καλείται να χρηματοδοτήσει ταυτόχρονα την ανταγωνιστικότητά της, την άμυνά της και την παραδοσιακή πολιτική συνοχής, χωρίς να επιβαρύνει υπέρμετρα τους εθνικούς προϋπολογισμούς. Σε αυτό το δύσκολο δημοσιονομικό παζλ, η ιρλανδική προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ επιχειρεί να γεφυρώσει τις διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών, προτείνοντας σημαντικές περικοπές στον επόμενο επταετή προϋπολογισμό, αλλά διατηρώντας αυξημένη χρηματοδότηση σε σχέση με την τρέχουσα περίοδο για τις περισσότερες ευρωπαϊκές πολιτικές.
Η αναθεωρημένη πρόταση προβλέπει περικοπές 141 δισ. ευρώ σε σχέση με το αρχικό σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 8% της αρχικής πρότασης. Ο συνολικός προϋπολογισμός για την περίοδο 2028-2034 διαμορφώνεται σε 1,622 τρισ. ευρώ, σε σταθερές τιμές του 2025, ή στο 1,16% του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος της ΕΕ, έναντι 1,26% που προέβλεπε αρχικά η Κομισιόν.
Το διακύβευμα είναι πλέον διπλό: αφενός να συμφωνήσουν οι κυβερνήσεις στο ύψος και στην κατανομή των δαπανών και αφετέρου να εξασφαλίσουν νέες πηγές εσόδων, ώστε να περιοριστούν οι πιέσεις στις εθνικές συνεισφορές.
Οι τέσσερις βασικοί πυλώνες του νέου προϋπολογισμού
Η πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στις νέες στρατηγικές προτεραιότητες της ΕΕ και στις παραδοσιακές πολιτικές της, λαμβάνοντας υπόψη τους δημοσιονομικούς περιορισμούς των κρατών-μελών.
Ο Ιρλανδός υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων και Άμυνας, Τόμας Μπερν, ο οποίος παρουσίασε την αναθεωρημένη πρόταση, υπογράμμισε ότι στόχος είναι να διατηρηθεί η χρηματοδότηση για την ανταγωνιστικότητα, την έρευνα, την καινοτομία, την ασφάλεια και την άμυνα, χωρίς να υπονομευθούν η Κοινή Αγροτική Πολιτική και η Πολιτική Συνοχής.
Όπως ανέφερε, σχεδόν όλα τα προγράμματα του νέου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου προβλέπουν αυξημένη χρηματοδότηση σε σύγκριση με την τρέχουσα περίοδο, παρά τις περικοπές σε σχέση με την αρχική πρόταση της Επιτροπής.
Ειδικότερα, οι βασικές κατηγορίες δαπανών διαμορφώνονται ως εξής:Συνοχή, γεωργία, αλιεία και αγροτικές κοινότητες: Προβλέπονται 914 δισ. ευρώ, αυξημένα κατά 11% σε σχέση με το τρέχον Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, αλλά μειωμένα κατά 3% έναντι της αρχικής πρότασης της Επιτροπής. Η ιρλανδική προεδρία διατηρεί τις εθνικές κατανομές όπως αναθεωρήθηκαν από την κυπριακή προεδρία, επιδιώκοντας να προστατεύσει τις αγροτικές ενισχύσεις και την πολιτική συνοχής.
Ανταγωνιστικότητα, ευημερία και ασφάλεια: Τα κονδύλια ανέρχονται σε 456 δισ. ευρώ, ποσό αυξημένο κατά 106% έναντι του τρέχοντος ΠΔΠ, αλλά μειωμένο κατά 13% σε σύγκριση με την πρόταση της Κομισιόν. Το πακέτο για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα υπερβαίνει τα 400 δισ. ευρώ, με στόχο την ενίσχυση των επενδύσεων, της οικονομίας και της απασχόλησης.
Global Europe – εξωτερική δράση της ΕΕ: Προβλέπονται 157 δισ. ευρώ, αυξημένα κατά 31% σε σχέση με το τρέχον ΠΔΠ, αλλά μειωμένα κατά 17% έναντι της αρχικής πρότασης. Διατηρούνται τα κονδύλια για την ανάκαμψη και την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας, καθώς και τα 25 δισ. ευρώ που προορίζονται αποκλειστικά για ανθρωπιστική βοήθεια.
Διοικητικές δαπάνες: Διαμορφώνονται σε 95 δισ. ευρώ, αυξημένες κατά 12% έναντι της τρέχουσας περιόδου, αλλά μειωμένες κατά 8,8% σε σύγκριση με την πρόταση της Επιτροπής.
Η ανταγωνιστικότητα στο επίκεντρο της δημοσιονομικής μάχης
Η κατανομή των κονδυλίων αποτυπώνει την προσπάθεια της ΕΕ να ενισχύσει τη θέση της στην παγκόσμια οικονομία, διατηρώντας παράλληλα τη χρηματοδότηση των παραδοσιακών πολιτικών της.
Το κονδύλι των 456 δισ. ευρώ για την ανταγωνιστικότητα, την ευημερία και την ασφάλεια υπερδιπλασιάζεται σε σχέση με το τρέχον ΠΔΠ, ενώ το συνολικό πακέτο για την ανταγωνιστικότητα ξεπερνά τα 400 δισ. ευρώ. Ωστόσο, η μείωση κατά 13% έναντι της αρχικής πρότασης της Επιτροπής καταδεικνύει ότι οι φιλοδοξίες για περισσότερες επενδύσεις, έρευνα και καινοτομία πρέπει να προσαρμοστούν στους δημοσιονομικούς περιορισμούς.
Αντίστοιχα, η χρηματοδότηση για τη συνοχή, τη γεωργία, την αλιεία και τις αγροτικές κοινότητες παραμένει η μεγαλύτερη κατηγορία του προϋπολογισμού, με 914 δισ. ευρώ. Η διατήρηση των εθνικών κατανομών που είχαν αναθεωρηθεί από την κυπριακή προεδρία αποτελεί βασικό στοιχείο της συμβιβαστικής προσπάθειας.
Η αναθεωρημένη πρόταση, πάντως, δεν αναμένεται να ικανοποιήσει πλήρως όλες τις πλευρές. Οι δημοσιονομικά αυστηρές χώρες ζητούν περιορισμό των συνολικών δαπανών, ενώ κράτη της νότιας και ανατολικής Ευρώπης δίνουν έμφαση στη διατήρηση των πόρων για την περιφερειακή ανάπτυξη και τη γεωργία.
Νέοι ίδιοι πόροι για έσοδα 55 δισ. ευρώ ετησίως
Εκτός από το σκέλος των δαπανών, κρίσιμο παραμένει το ζήτημα της χρηματοδότησης του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού. Η ιρλανδική προεδρία προτείνει ένα πακέτο νέων ίδιων πόρων, το οποίο θα μπορούσε να αποφέρει 55 δισ. ευρώ ετησίως, με στόχο να καλυφθούν οι ανάγκες της Ένωσης και να περιοριστεί η πίεση στις εθνικές συνεισφορές.
Στο πλαίσιο αυτό, προτείνονται δύο βασικές αλλαγές.

• Η πρώτη αφορά τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), με αύξηση του ποσοστού των εσόδων που κατευθύνονται στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό από 75% σε 90%.
• Η δεύτερη αφορά το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), για το οποίο προτείνεται σταδιακή εφαρμογή της σχετικής εισφοράς, λαμβάνοντας υπόψη τις επιπτώσεις της σε χώρες με μικρότερη οικονομική δυνατότητα.

Η επιλογή νέων πηγών εσόδων αποτελεί βασικό πεδίο διαπραγμάτευσης, καθώς τα κράτη-μέλη καλούνται να συμφωνήσουν όχι μόνο στο ύψος των δαπανών αλλά και στον τρόπο με τον οποίο θα χρηματοδοτηθούν. Οι αλλαγές στη φορολογική και δημοσιονομική αρχιτεκτονική της ΕΕ απαιτούν ευρεία συναίνεση, γεγονός που καθιστά τον συμβιβασμό ιδιαίτερα δύσκολο.
Αγώνας δρόμου για συμφωνία έως τα Χριστούγεννα
«Ελπίζω ότι θα υπάρξει συμφωνία μέχρι τα Χριστούγεννα», δήλωσε ο Τόμας Μπερν, παρουσιάζοντας την αναθεωρημένη πρόταση.
Ο Ιρλανδός υπουργός τόνισε ότι η έγκαιρη συμφωνία είναι απαραίτητη, ώστε οι πολίτες και η ευρωπαϊκή οικονομία να μπορέσουν να επωφεληθούν από το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο από την 1η Ιανουαρίου 2028. Παράλληλα, αναγνώρισε ότι η πρόταση δεν μπορεί να ικανοποιήσει όλες τις απαιτήσεις των κρατών-μελών, επισημαίνοντας ότι η επίτευξη συμφωνίας προϋποθέτει συμβιβασμούς.
Οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται στο Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων και στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, με τη σύνοδο κορυφής της 15ης και 16ης Οκτωβρίου στις Βρυξέλλες να αποτελεί το επόμενο κρίσιμο ορόσημο.
Ο στόχος είναι να επιτευχθεί πολιτική συμφωνία έως το τέλος του 2026, ώστε να ολοκληρωθεί η νομοθετική διαδικασία μέσα στο 2027 και να τεθεί σε εφαρμογή ο νέος προϋπολογισμός χωρίς διακοπή της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.
Το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων θα καθορίσει τις δημοσιονομικές προτεραιότητες της ΕΕ για επτά χρόνια, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ένωση καλείται να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά της, να χρηματοδοτήσει την ασφάλεια και την άμυνα και να διατηρήσει τη στήριξη προς τις αγροτικές περιοχές και τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες.