Ομόλογα, χρέος και AI: Οι τρεις κίνδυνοι που απειλούν τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα στην Ευρώπη

Παρά τις πιέσεις που προκαλεί το ενεργειακό σοκ από τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, η οικονομία της ΕΕ έχει μέχρι στιγμής επιδείξει ανθεκτικότητα, ενώ το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα παραμένει ισχυρό, με υψηλή κερδοφορία και επαρκή κεφαλαιακά και αποθέματα ρευστότητας.
Ωστόσο, οι κίνδυνοι για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα στην ΕΕ αυξήθηκαν το τελευταίο τρίμηνο, σύμφωνα με την αποτίμηση του Γενικού Συμβουλίου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Συστημικού Κινδύνου (ESRB).
Η άνοδος των αποδόσεων και η πίεση στα δημόσια οικονομικά
Στο επίκεντρο της συνεδρίασης βρέθηκε η παγκόσμια άνοδος των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων στις μεγάλες οικονομίες, η οποία αυξάνει το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους και περιορίζει τα δημοσιονομικά περιθώρια.
Το Γενικό Συμβούλιο εντόπισε διαφορετικούς παράγοντες πίσω από την εξέλιξη αυτή, μεταξύ των οποίων οι ανησυχίες των αγορών για τα δημόσια οικονομικά, οι πληθωριστικές πιέσεις που προκαλεί το ενεργειακό σοκ, αλλά και οι υψηλότερες προσδοκίες για την οικονομική ανάπτυξη σε ορισμένες οικονομίες.
Παράλληλα, η αυξημένη παρουσία μοχλευμένων επενδυτικών κεφαλαίων στις αγορές κρατικού χρέους θα μπορούσε να ενισχύσει τις διακυμάνσεις σε περιόδους έντασης. Οι ίδιοι παράγοντες θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ευρύτερη ανατιμολόγηση του κινδύνου στις αγορές εταιρικών ομολόγων και μετοχών.
Η χρηματοδότηση της AI στο μικροσκόπιο
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η αυξανόμενη συγκέντρωση κινδύνων γύρω από τη χρηματοδότηση της τεχνητής νοημοσύνης και του τεχνολογικού κλάδου.
Όπως επισημαίνει το ESRB, η αυξημένη έκδοση χρέους από μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026 ενδέχεται να συνέβαλε και στην άνοδο των αποδόσεων των ομολόγων.
Την ίδια στιγμή, εάν οι προσδοκίες για τα κέρδη από την τεχνητή νοημοσύνη αποδειχθούν υπερβολικά αισιόδοξες, θα μπορούσε να προκληθεί άτακτη πτώση των τιμών των περιουσιακών στοιχείων και επιδείνωση της ποιότητας του ενεργητικού.
Ωστόσο, το ESRB σημειώνει ότι η συγκέντρωση κινδύνων στη χρηματοδότηση της AI και του τεχνολογικού κλάδου είναι μικρότερη στην ΕΕ σε σχέση με τις ΗΠΑ.
Αυξάνεται ο κυβερνοκίνδυνος από τα προηγμένα μοντέλα AI
Παράλληλα, η πρόοδος στα frontier AI models, δηλαδή στα πλέον προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, εντείνει τους κυβερνοκινδύνους και απαιτεί διαρκή επαγρύπνηση από την ΕΕ.
Το Γενικό Συμβούλιο διαπίστωσε σημαντική αύξηση του κυβερνοκινδύνου από την προειδοποίηση του ESRB τον Ιούνιο του 2026. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται τόσο με την ταχεία αύξηση της υπολογιστικής ισχύος και την εξάπλωση των προηγμένων μοντέλων AI όσο και με τη δυνατότητα των μοντέλων αυτών να πραγματοποιούν αυτόνομα επιθέσεις σε εταιρείες.
Τον Αύγουστο του 2026, κορυφαίες εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης απηύθυναν κοινή έκκληση για ισχυρότερες άμυνες στον κυβερνοχώρο, επισημαίνοντας κινδύνους όπως η απώλεια ελέγχου, οι μη εξουσιοδοτημένες ενέργειες και η ανήθικη συμπεριφορά.
Oι γεωπολιτικές εντάσεις και οι πολλαπλοί κίνδυνοι
Το ESRB προειδοποιεί ότι όλοι οι παραπάνω κίνδυνοι θα μπορούσαν να εκδηλωθούν ταυτόχρονα και να αλληλεπιδράσουν μεταξύ τους, ενώ η κατάσταση μπορεί να επιδεινωθεί από τις γεωπολιτικές εντάσεις.
Η κλιμάκωση των γεωπολιτικών εξελίξεων θα μπορούσε να επιβαρύνει συνολικά το περιβάλλον κινδύνου, μέσω διαταραχών στον ενεργειακό εφοδιασμό, υψηλότερου πληθωρισμού και επιβράδυνσης της οικονομικής ανάπτυξης. Παράλληλα, οι γεωπολιτικές εντάσεις ενδέχεται να δυσκολέψουν μια συντονισμένη παγκόσμια απάντηση στους κυβερνοκινδύνους που συνδέονται με την AI.
Έμφαση στη χρηματοπιστωτική ανθεκτικότητα
Το Γενικό Συμβούλιο χαιρέτισε επίσης το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 20ής Ιανουαρίου 2026 για τη διασφάλιση και προώθηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας εν μέσω οικονομικών αβεβαιοτήτων, σε ανταλλαγή απόψεων με τον εισηγητή του ψηφίσματος, ευρωβουλευτή Johan Van Overtveldt.
Το ψήφισμα υπογραμμίζει την ανάγκη για συντονισμένη, συστημική και βασισμένη στη δραστηριότητα μακροπροληπτική εποπτεία από τις ευρωπαϊκές και εθνικές αρχές, με τη στήριξη υψηλής ποιότητας και προσβάσιμων δεδομένων.
Το ESRB σημείωσε ότι η διατήρηση της ανθεκτικότητας των χρηματοπιστωτικών διαμεσολαβητών και της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας παραμένει κρίσιμη για την ολοκλήρωση της τραπεζικής ένωσης και της ένωσης κεφαλαιαγορών στην ΕΕ.
Οι νέοι ακαδημαϊκοί σύμβουλοι του ESRB
Στο πλαίσιο της συνεδρίασης, το Γενικό Συμβούλιο διόρισε επίσης 11 μέλη για τετραετή θητεία στην Advisory Scientific Committee (ASC), η οποία παρέχει ακαδημαϊκή τεχνογνωσία στο ESRB.
Πρόκειται για τους Philippe Bacchetta, Thorsten Beck, Stephen Cecchetti, Vasso Ioannidou, Robin Lumsdaine, Massimiliano Marcellino, Karsten Müller, Loriana Pelizzon, Javier Suárez, Xavier Vives και Kathleen Weiss Hanley.
Οι θητείες των Thorsten Beck και Loriana Pelizzon ξεκινούν τον Νοέμβριο του 2026, ενώ των υπόλοιπων νέων μελών τον Μάιο του 2027. Θα ενταχθούν στα μέλη της επιτροπής των οποίων οι θητείες βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη: Bo Becker, Hans Degryse, Richard Portes και Sascha Steffen.
Το Γενικό Συμβούλιο εξέφρασε παράλληλα τις ευχαριστίες του προς τους Bruno Biais, Laurent Calvet, Kathryn Dominguez και Martin Oehmke, των οποίων οι θητείες στην ASC ολοκληρώνονται στα τέλη Απριλίου 2027.
Τέλος, το ESRB δημοσίευσε σήμερα και την 57η έκδοση του Risk Dashboard, η οποία περιλαμβάνει ποσοτικούς και ποιοτικούς δείκτες για τη μέτρηση του συστημικού κινδύνου στο χρηματοπιστωτικό σύστημα της ΕΕ