Ρυθμίσεις με το κιλό, δόσεις που δεν βγαίνουν

Χρειάζεται μια οφειλή – μια δυνατότητα πληρωμής
Οι 72 δόσεις και οι πάγιες ρυθμίσεις ανοίγουν δρόμους, αλλά δεν λύνουν το πρόβλημα. Το Δημόσιο βλέπει πολλές οφειλές και πολλές ρυθμίσεις· ο πολίτης, όμως, έχει μία τσέπη. Η κουλτούρα πληρωμών χτίζεται με μία ενιαία δόση που μπορεί πράγματι να πληρώνει — και να ζει.
ΠΟΛΛΕΣ ΟΙ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ
Η Ελλάδα διαθέτει σήμερα περισσότερα εργαλεία για το ιδιωτικό χρέος: έως 72 δόσεις για παλαιές οφειλές που έγιναν ληξιπρόθεσμες έως το τέλος του 2023, πάγιες ρυθμίσεις για τις νεότερες οφειλές, εξωδικαστικό μηχανισμό, υψηλότερο ακατάσχετο και δυνατότητα άρσης κατάσχεσης της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) με καταβολή του 25% της οφειλής που στήριξε την κατάσχεση και τακτοποίηση του υπολοίπου.
Η πρόοδος είναι πραγματική. Η αρχιτεκτονική, όμως, παραμένει κατακερματισμένη. Ο απλός φορολογούμενος χρειάζεται ένα… βιβλίο οφειλών του και τον λογιστή του κάθε μήνα για να ανταποκριθεί στην συγκεκριμένη γραφειοκρατία!
Άλλη δόση υπολογίζει η ΑΑΔΕ, άλλη το Κέντρο Είσπραξης Ασφαλιστικών Οφειλών (ΚΕΑΟ), άλλη η τράπεζα ή η εταιρεία διαχείρισης (servicer) και άλλη ο δήμος. Ο ίδιος οφειλέτης μπορεί να είναι συνεπής σε δύο ρυθμίσεις και ταυτόχρονα εκτεθειμένος σε κατάσχεση από τρίτο πιστωτή. Το σύστημα εξετάζει κάθε φάκελο χωριστά, ενώ ο άνθρωπος διαθέτει ένα μόνο εισόδημα και η επιχείρηση μία μόνο ταμειακή ροή.
ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΧΡΕΟΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗ ΟΦΕΙΛΗ
Τα επίσημα στοιχεία της ΑΑΔΕ δείχνουν γιατί απαιτείται διαφορετική αντιμετώπιση. Την 1η Ιανουαρίου 2026, το 77,5% των ληξιπρόθεσμων οφειλετών χρωστούσε λιγότερα από 3.000 ευρώ, αλλά αντιπροσώπευε μόλις το 1,3% του συνολικού χρέους. Αντίθετα, μόλις 24.639 οφειλέτες με οφειλές άνω των 300.000 ευρώ συγκέντρωναν το 82,5% του υπολοίπου.
Εδώ συναντώνται δύο διαφορετικά προβλήματα. Το κοινωνικό χρέος αφορά εκατομμύρια μικρούς οφειλέτες που κινδυνεύουν να αποκλειστούν από την οικονομική ζωή για ποσά μικρής δημοσιονομικής βαρύτητας. Η δημοσιονομική οφειλή συγκεντρώνεται σε λίγες, πολύ μεγάλες υποθέσεις, όπου χρειάζονται έλεγχος περιουσίας, πραγματικής εισπραξιμότητας και στρατηγικής αθέτησης. Η ίδια συνταγή για όλους ούτε κοινωνικά δίκαιη είναι ούτε εισπρακτικά αποτελεσματική.
ΌΤΑΝ ΟΙ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΔΟΣΕΙΣ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΜΙΑ ΑΔΥΝΑΤΗ ΔΟΣΗ
Ας πάρουμε ένα απλό παράδειγμα. Ένας επαγγελματίας χρωστά 36.000 ευρώ παλαιά στην ΑΑΔΕ: περίπου 500 ευρώ τον μήνα σε 72 δόσεις, πριν από τόκους. Χρωστά ακόμη 12.000 ευρώ νεότερα: άλλα 500 ευρώ σε 24 δόσεις. Έχει 12.000 ευρώ στο ΚΕΑΟ: ακόμη 500 ευρώ σε 24 δόσεις. Με μία τραπεζική ρύθμιση 250 ευρώ, η συνολική μηνιαία επιβάρυνση φθάνει περίπου τα 1.750 ευρώ. Αν, μετά τις τρέχουσες εισφορές, τους φόρους, τα λειτουργικά έξοδα και τις εύλογες δαπάνες διαβίωσης, διαθέτει 850 ευρώ, καθεμία ρύθμιση μπορεί να φαίνεται «λογική» μόνη της. Όλες μαζί είναι αδύνατες.
Ο οφειλέτης αυτός δεν αρνείται να πληρώσει. Αντιθέτως, θέλει να είναι συνεπής και να τελειώσει με το χρέος του. Το σύστημα, όμως, του ζητεί να αποδείξει τη συνέπειά του με μία συνολική δόση σχεδόν διπλάσια από την πραγματική δυνατότητά του. Η κατάληξη είναι προβλέψιμη: χάνει μία ρύθμιση, επιστρέφουν προσαυξήσεις και μέτρα, αναζητεί νέα ρύθμιση και ο κύκλος αρχίζει από την αρχή.
Η διάρκεια της ρύθμισης χρειάζεται επίσης ρεαλισμό. Ακόμη και αν εκτείνεται πέρα από το προσδόκιμο ζωής του οφειλέτη, δεν γίνεται γι’ αυτό και μόνο μη βιώσιμη. Βιώσιμη είναι όταν η δόση καταβάλλεται σταθερά, χωρίς να στερεί από τον άνθρωπο τα αναγκαία για αξιοπρεπή διαβίωση ή από την επιχείρηση το κεφάλαιο που χρειάζεται για να συνεχίσει να λειτουργεί.
Αν ο οφειλέτης αποβιώσει πριν από την εξόφληση, το υπόλοιπο δεν «δημιουργείται» τότε, ούτε μετακυλίεται επειδή η ρύθμιση ήταν μακρά. Αποτελεί ήδη βάρος της κληρονομιάς και αντιμετωπίζεται με τους κανόνες της κληρονομικής διαδοχής: αποδοχή, αποποίηση ή αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής. Το κρίσιμο, επομένως, δεν είναι να επιβληθεί σήμερα μία δόση που θα εξοφλήσει θεωρητικά το χρέος πριν από τον θάνατο, αλλά να εισπράττεται σταθερά το μεγαλύτερο ποσό που πράγματι αντέχει ο οφειλέτης.
Έτσι, κι αλλιώς, ελάχιστοι πρόγονοι θέλουν να αφήσουν χρέη στους απογόνους τους, αλλά θα προσπαθήσουν να τα απομειώσουν όσο μπορούν και υπάρχουν!
ΥΠΑΡΧΕΙ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΝΙΑΙΑ ΡΥΘΜΙΣΗ;
Δεν προκύπτει γενική απαγόρευση από την ελληνική νομοθεσία, την Ευρωπαϊκή Ένωση ή από … το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Υπάρχουν ασφαλώς κανόνες ίσης μεταχείρισης, κρατικών ενισχύσεων, δημοσιονομικής πειθαρχίας και προστασίας των πιστωτών. Κανείς τους, όμως, δεν απαγορεύει κοινή αποτίμηση της συνολικής δυνατότητας πληρωμής. Ο ίδιος ο εξωδικαστικός μηχανισμός αποδεικνύει ότι ΑΑΔΕ, ΚΕΑΟ, τράπεζες και servicers μπορούν νομικά και τεχνικά να συνυπολογιστούν.
Γιατί, λοιπόν, δεν υπάρχει ακόμη ένας ενιαίος μηχανισμός εξυπηρέτησης; Επειδή παραμένουν χωριστές αρμοδιότητες και πληροφοριακά συστήματα, διαφορετικές προτεραιότητες πιστωτών, φόβος άμεσης απώλειας εσόδων και η μόνιμη ανησυχία ότι μία ευνοϊκότερη ρύθμιση θα αποδυναμώσει την «κουλτούρα πληρωμών». Προστίθενται η διοικητική αδράνεια και η πολιτική ευκολία των διαδοχικών, προσωρινών λύσεων.
Ο δύσπιστος φορολογούμενος μπορεί να βλέπει σε αυτή τη διαρκή εναλλαγή ρυθμίσεων ένα σχέδιο εξάρτησης ή στείρας εμμονής στην «συνείδηση καλού οφειλέτη», χωρίς δυνατότητα να… «σώσει την συνείδησή του». Δεν χρειάζεται να υιοθετήσει κανείς θεωρία οργανωμένου σχεδίου για να αναγνωρίσει το αποτέλεσμα: ο πολίτης μένει μόνιμα δεμένος με αιτήσεις, προθεσμίες, επανεντάξεις και τον φόβο απώλειας της επόμενης δόσης.
ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΛΗΜΜΑ ΕΙΝΑΙ ΨΕΥΔΕΣ
Η επιλογή δεν είναι ανάμεσα στη συνείδηση του «καλού οφειλέτη» και στις μακροχρόνιες ρυθμίσεις. Η συνέπεια δεν καλλιεργείται με όρους που είναι μαθηματικά αδύνατο να τηρηθούν. Καλλιεργείται με μία αξιόπιστη συμφωνία: αυστηρό έλεγχο περιουσίας και εισοδήματος, αποκλεισμό του στρατηγικού κακοπληρωτή, αλλά και πραγματική διευκόλυνση του έντιμου οφειλέτη ώστε να πληρώνει και να ζει.
Η λύση δεν είναι κατ’ ανάγκη ένας νέος γραφειοκρατικός φορέας. Είναι ένας ενιαίος μηχανισμός: πλήρης ψηφιακός χάρτης όλων των οφειλών και κατασχέσεων, μία κοινή αξιολόγηση βιωσιμότητας και μία συνολική δόση βάσει του πραγματικά διαθέσιμου εισοδήματος ή της ελεύθερης επιχειρηματικής ταμειακής ροής. Η δόση πρέπει να αναπροσαρμόζεται ετησίως, να ακολουθεί την εποχικότητα, να συνυπολογίζει τις τρέχουσες υποχρεώσεις και να συνοδεύεται από ενημερότητα και προστασία λειτουργικού λογαριασμού όσο τηρείται.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: ΜΙΑ ΟΦΕΙΛΗ, ΜΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΠΛΗΡΩΜΗΣ
Η μέχρι σήμερα εμπειρία δείχνει ότι ο αριθμός των διαθέσιμων ρυθμίσεων δεν είναι από μόνος του μέτρο επιτυχίας. Όταν κάθε πιστωτής υπολογίζει χωριστά τη δόση του, το κράτος μπορεί να εμφανίζει πολλές «ευκαιρίες», αλλά ο οφειλέτης να αντιμετωπίζει μία συνολική απαίτηση αδύνατη να εξυπηρετηθεί. Η σωστή μονάδα αξιολόγησης δεν είναι κάθε χρέος απομονωμένα, είναι ο ίδιος ο οφειλέτης, το σύνολο των υποχρεώσεών του και το πραγματικά διαθέσιμο εισόδημά του.
Μία ενιαία ρύθμιση δεν σημαίνει γενική διαγραφή ούτε επιβράβευση της ασυνέπειας. Προϋποθέτει πλήρη έλεγχο εισοδήματος, περιουσίας και συναλλαγών, διάκριση του έντιμου οφειλέτη από τον στρατηγικό κακοπληρωτή, ετήσια επανεξέταση της ικανότητας καταβολής και αυστηρές συνέπειες όταν αποκρύπτονται στοιχεία.
Παράλληλα, όμως, πρέπει να διασφαλίζει μία συνολική δόση που αφήνει χώρο για τις τρέχουσες υποχρεώσεις και την αξιοπρεπή διαβίωση. Διαφορετικά, το Δημόσιο δεν προστατεύει την κουλτούρα πληρωμών· προστατεύει απλώς την επανάληψη της αποτυχίας.
Η λύση είναι, συνεπώς, ταυτόχρονα κοινωνική και δημοσιονομική: οι μικροί οφειλέτες επανεντάσσονται στην οικονομική ζωή, οι βιώσιμες επιχειρήσεις δεν στραγγαλίζονται και το Δημόσιο αποκτά σταθερότερες εισπράξεις με μικρότερο διοικητικό κόστος.
Αντί για πολλές υποσχέσεις ρύθμισης, χρειάζεται μία αξιόπιστη συμφωνία εξυπηρέτησης. Όχι η μεγαλύτερη δόση που μπορεί να γραφτεί σε μία απόφαση, αλλά η μεγαλύτερη δόση που μπορεί να πληρώνεται — κάθε μήνα, για όσο πραγματικά απαιτείται.
ΕΥΚΑΙΡΙΑ;
Άμα οι προεκλογικές υποσχέσεις τηρούνται (και πράγματι αποδεδειγμένα, τα τελευταία χρόνια τηρούνται), μήπως έχουμε μπροστά μας μια ευκαιρία: μια προεκλογική υπόσχεση για «μια οφειλή – μια πραγματική δυνατότητα πληρωμής»;. Έτσι, μπορεί και να πραγματοποιηθεί…
Παναγιώτης Ξεροβάσιλας
Οικονομολόγος – Σύμβουλος επενδύσεων και επιχειρήσεων