Το σχολείο που διώχνει τους δασκάλους του: Παραιτήσεις, άδειες και μια ζωή με το βλέμμα στη σύνταξη

Του Χρήστου Κάτσικα
Ένα σχολείο μπορεί να χάσει έναν εκπαιδευτικό ενώ το όνομά του παραμένει στο πρόγραμμα. Να τον βλέπει κάθε πρωί στην αίθουσα, να παραλαμβάνει κανονικά τους βαθμούς του, να καταγράφει την παρουσία του στις συνεδριάσεις και να μην αντιλαμβάνεται ότι εκείνος έχει αρχίσει να μετρά τις ημέρες μέχρι να φύγει. Η αποχώρηση δεν ξεκινά πάντοτε με μια υπογραφή· κάποιες φορές ξεκινά όταν η σκέψη της επόμενης σχολικής ημέρας γίνεται βάρος που ακολουθεί τον άνθρωπο μέχρι το σπίτι του.
Σχετικά ρεπορτάζ του alfavita περιγράφουν διαφορετικές εκδοχές αυτής της απομάκρυνσης: παραίτηση από θέση διευθυντή ή προϊσταμένου, άδεια χωρίς αποδοχές, εγκατάλειψη μιας πρόσληψης αναπληρωτή, αναζήτηση της πρώτης δυνατότητας συνταξιοδότησης. Υπάρχει και η λιγότερο ορατή εκδοχή: η σταδιακή απόσυρση από πρωτοβουλίες και δραστηριότητες, όταν ο εκπαιδευτικός προσπαθεί να διαφυλάξει τις δυνάμεις που του απομένουν.
Τα νεότερα στοιχεία της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Αττικής εντείνουν τον προβληματισμό. Σύμφωνα με την ενημέρωση των αιρετών της ΔΑΚΕ/ΠΕ για τη 16η συνεδρίαση του ΑΠΥΣΠΕ Αττικής, στις 30 Σεπτεμβρίου 2026, οι παραιτήσεις διευθυντών σχολείων και προϊσταμένων νηπιαγωγείων έφτασαν τις 309, σε περίπου τρία χρόνια από τις τελευταίες επιλογές στελεχών, ενώ 391 εκπαιδευτικοί έλαβαν άδειες άνευ αποδοχών την ίδια περίοδο.
Στη συγκεκριμένη συνεδρίαση εγκρίθηκαν ομόφωνα 21 αιτήματα απαλλαγής στελεχών από τα καθήκοντά τους και δύο αιτήματα άδειας χωρίς αποδοχές, σύμφωνα με την ανακοίνωση που δημοσιεύτηκε στο alfavita.

Καταγραφή στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Αττικής                                     Στοιχεία ενημέρωσης 30/9/2026
Παραιτήσεις διευθυντών και προϊσταμένων, σε περίπου τρία χρόνια                                         309
Άδειες άνευ αποδοχών κατά την ίδια περίοδο                                                                               391
Αιτήματα απαλλαγής στελεχών που εγκρίθηκαν στις 30/9/2026                                                     21
Αφυπηρετήσεις το 2026                                                                                                                    746
Συνταξιοδοτήσεις κατά τα δύο προηγούμενα έτη                                                                             1.546

Οι κατηγορίες αυτές δεν πρέπει να αθροίζονται ως ένας ενιαίος αριθμός ανθρώπων που εγκατέλειψαν το επάγγελμα λόγω εξουθένωσης: η αποχώρηση από θέση ευθύνης δεν ισοδυναμεί με παραίτηση από την εκπαίδευση, ενώ οι άδειες και οι συνταξιοδοτήσεις μπορεί να έχουν διαφορετικές αιτίες. Ωστόσο, οι εκατοντάδες παραιτήσεις στελεχών θέτουν ένα ουσιαστικό ερώτημα για τις συνθήκες άσκησης της σχολικής διοίκησης.
Οι ίδιοι οι αιρετοί συνδέουν τις αποχωρήσεις με την εργασιακή εξουθένωση και ζητούν άμεση αντιμετώπισή της. Επισημαίνουν, μάλιστα, ότι στις 309 παραιτήσεις δεν περιλαμβάνονται όσοι αποδεσμεύτηκαν από θέσεις ευθύνης μέσω συνταξιοδότησης ούτε όσοι υπέβαλαν αίτημα παραίτησης που απορρίφθηκε. Η καταγραφή, συνεπώς, δεν αποτυπώνει το σύνολο όσων επιδίωξαν να απομακρυνθούν από τέτοια καθήκοντα.
Ο διευθυντής καλείται να κρατήσει όρθιο ένα σχολείο διαχειριζόμενος καθημερινά προσωπικό, προθεσμίες, ψηφιακές καταχωρίσεις, συγκρούσεις και ζητήματα ασφάλειας, συχνά χωρίς τη διοικητική υποστήριξη που θα του επέτρεπε να αφιερωθεί στην παιδαγωγική λειτουργία. Η δουλειά συνεχίζεται μετά το κουδούνι, με μηνύματα και εκκρεμότητες που μεταφέρονται στο απόγευμα. Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, η θέση ευθύνης μπορεί να γίνεται μια διαρκής έκθεση σε απαιτήσεις δυσανάλογες προς τα διαθέσιμα μέσα.
Έτσι αποκτά νόημα και η απροθυμία ανάληψης τέτοιων θέσεων: όταν ο υποψήφιος βλέπει την καθημερινότητα του συναδέλφου που ήδη υπηρετεί, ζυγίζει μαζί με την επαγγελματική προοπτική και το προσωπικό κόστος. Το επίδομα και ο τίτλος δύσκολα αντισταθμίζουν την αίσθηση ότι κάθε πρόβλημα θα επιστρέψει τελικά στο δικό του γραφείο.
Για τον αναπληρωτή, η πίεση έχει επιπλέον οικονομική και γεωγραφική διάσταση. Τα σχετικά δημοσιεύματα αναδεικνύουν το κόστος ενοικίου, τις μετακινήσεις, την απομάκρυνση από την οικογένεια και τη δυσκολία εξεύρεσης σταθερής στέγης, ιδιαίτερα σε τουριστικές περιοχές. Πριν ακόμη οργανώσει το μάθημα, χρειάζεται να οργανώσει τη δυνατότητά του να παραμείνει στον τόπο όπου προσλήφθηκε.
Αυτό δημιουργεί ένα σκληρό παράδοξο: ένας άνθρωπος μπορεί να έχει επιδιώξει επί χρόνια να εργαστεί στην εκπαίδευση και, όταν έρθει η πρόσληψη, να διαπιστώσει ότι η καθημερινή επιβίωση απορροφά τις αντοχές του. Η παραίτηση, σε τέτοιες περιπτώσεις, φανερώνει το χάσμα ανάμεσα στην προσφορά μιας θέσης και στην εξασφάλιση των όρων για να υπηρετηθεί.
Η φθορά αγγίζει και όσους διαθέτουν εργασιακή σταθερότητα. Η συσσώρευση υποχρεώσεων, η έλλειψη υποστήριξης και οι δυσκολίες διαχείρισης της σχολικής καθημερινότητας περιγράφονται στην εκπαιδευτική αρθρογραφία ως παράγοντες που ωθούν ορισμένους να αναζητούν διέξοδο στη συνταξιοδότηση ή να περιορίζουν την πρόσθετη προσπάθειά τους.
Η λεγόμενη «σιωπηλή παραίτηση» χρειάζεται προσοχή ως όρος. Η άρνηση να απαντά κάποιος διαρκώς εκτός ωραρίου ή να αναλαμβάνει κάθε νέα εργασία δεν αποδεικνύει αδιαφορία για τους μαθητές. Μπορεί να είναι η προσπάθεια να διατηρήσει την ενέργεια που χρειάζεται μέσα στην τάξη. Το σχολείο έχει πρόβλημα όταν η λειτουργία του προϋποθέτει ότι αυτή η ενέργεια θα ανανεώνεται ανεξάντλητα.
Η απάντηση χρειάζεται να φτάσει στην καθημερινή εργασία: διοικητική βοήθεια, σαφείς αρμοδιότητες, σταθερή στελέχωση, ουσιαστική στήριξη για τις δυσκολίες της τάξης και οικονομικούς όρους που επιτρέπουν αξιοπρεπή ζωή. Κάθε ώρα που επιστρέφει από την περιττή γραφειοκρατία στη διδασκαλία είναι κέρδος και για τον μαθητή.
Το δημόσιο σχολείο έχει λόγο να κρατήσει τους ανθρώπους του. Για να συμβεί αυτό, χρειάζεται να τους προσφέρει μια επαγγελματική ζωή στην οποία η εμπειρία βρίσκει χώρο, η προσπάθεια έχει αντίκρισμα και το μέλλον περιλαμβάνει κάτι περισσότερο από την αναμονή της εξόδου.