Κυριακή της Ορθοδοξίας 2026: Τι γιορτάζει η Εκκλησία και το τελετουργικό - Ο ρόλος των εικόνων

Η Κυριακή της Ορθοδοξίας γιορτάζεται κάθε χρόνο την πρώτη Κυριακή της Σαρακοστής και φέτος «πέφτει» την προσεχή Κυριακή 1η Μαρτίου. Η ημέρα τιμά την τελική νίκη κατά της εικονομαχίας το 843 και, αργότερα, την αντίθεση σε κάθε μορφή ετεροδοξίας, αποτελώντας σημαντικό κομμάτι της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας και άλλων εκκλησιών που ακολουθούν το Βυζαντινό Τελετουργικό. Σήμερα, σε ανάμνηση της αναστήλωσης των εικόνων, εορτάζεται σε όλους τους ορθόδοξους χριστιανικούς ναούς η Κυριακή της Ορθοδοξίας κατά την πρώτη Κυριακή των Νηστειών, δηλαδή 42 μέρες πριν το Πάσχα. Κατά τη λειτουργία αναγιγνώσκεται περικοπή από την προς Εβραίους επιστολής (ια’:24-26, και 32-40), όπου εκτίθενται οι αγώνες των αγίων ανδρών της Παλαιάς Διαθήκης υπέρ της πίστεως, καθώς επίσης και περικοπή από το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο (α’ 40 κ.έ.), όπου ιστορείται η κλήση του Φιλίππου και Ναθαναήλ που ομολόγησαν τον Ιησού Χριστό ως υιόν του Θεού «Ῥαββί, σὺ εἶ ὁ υἱὸς τοῦ Θεοῦ, σὺ εἶ ὁ Βασιλεὺς τοῦ Ἰσραήλ».
Κυριακή της Ορθοδοξίας 2026: Τι γιορτάζει την 1η Μαρτίου η Εκκλησία
Στα τέλη του 7ου και στις αρχές του 8ου αιώνα, στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία εμφανίστηκαν θεωρίες που θεωρούσαν την προσκύνηση των ιερών εικόνων ειδωλολατρική πράξη. Ο αυτοκράτορας Λέων Γ’ υιοθέτησε αυτές τις απόψεις και το 726 απαγόρευσε την ύπαρξη και την προσκύνηση εικόνων. Η περίοδος αυτή, γνωστή ως Εικονομαχία, διαίρεσε την κοινωνία σε Εικονομάχους (Εικονοκλάστες) και Εικονολάτρες (Εικονόφιλοι). Το 787, η Ζ’ Οικουμενική Σύνοδος διακήρυξε την τιμητική προσκύνηση των εικόνων, αλλά οι εικονομάχοι συνέχισαν να προκαλούν προβλήματα. Μετά το θάνατο του αυτοκράτορα Θεόφιλου, ο μικρός Μιχαήλ Γ’ με τη μητέρα του Θεοδώρα και τον Πατριάρχη Μεθόδιο Α’ κάλεσαν Σύνοδο στην Κωνσταντινούπολη το 843. Στο τέλος της πρώτης συνεδρίασης, πραγματοποιήθηκε θριαμβευτική πομπή από τον ναό της Παναγίας των Βλαχερνών στην Αγία Σοφία, επαναφέροντας τις εικόνες στον αυτοκρατορικό ναό. Η ημέρα αυτή ορίστηκε να γιορτάζεται κάθε χρόνο ως Κυριακή της Ορθοδοξίας.
Το τελετουργικό της μέρας
Την ημέρα αυτή τελείται ειδική Θεία Λειτουργία. Μετά τον όρθρο ή τη Θεία Λειτουργία, ακολουθεί λιτανεία με εικόνες, συχνά γύρω από τον ναό. Ψάλλεται κανόνας του Αγίου Θεόδωρου του Στουδίτη. Μόλις φτάσει η πομπή στο σημείο, το Συνοδικό (διάταγμα της Συνόδου της Κωνσταντινούπολης) κηρύσσεται μεγαλόφωνα από τον διάκονο. Αυτό το Συνοδικό αρχίζει με τη μνήμη ορισμένων αγίων, ομολογητών και ηρώων της πίστεως, σε κάθε όνομα των οποίων ο λαός φωνάζει: «Αιωνία η Μνήμη!» τρεις φορές.
Στη συνέχεια, ακολουθεί ένας μακρύς κατάλογος αιρέσεων κάθε είδους, σε κάθε μία για τις οποίες η απάντηση είναι: «Ανάθεμα» μία ή τρεις φορές. Αυτές οι αιρέσεις περιλαμβάνουν όλους τους μεγάλους πολέμιους της Ορθοδόξου Πίστεως (Αρειανισμός, Νεστοριανισμός, Μονοφυσιτισμός, Μονοθελητισμός, Εικονομάχους κ.λπ.). Μετά έρχεται πάλι η «Αιωνία Μνήμη» σε ορισμένους ευσεβείς αυτοκράτορες, από τον Μέγα Κωνσταντίνο και μετά.
Στην Ελλάδα, το Σύμβολο της Πίστεως απαγγέλλεται κανονικά από τους ιεροψάλτες στη Θεία Λειτουργία, αλλά την Κυριακή της Ορθοδοξίας απαγγέλλεται από ένα λαϊκό μέλος της εκκλησίας που είναι πολιτειακός αξιωματούχος. Πρόκειται περί τιμητικού προνομίου που προσφέρεται στον αρχηγό του κράτους, σε συνέχιση του ίδιου προνομίου που κατείχαν οι Αυτοκράτορες. Από τη βασιλεία του Γεωργίου του Α’, επανακαθιερώθηκε να προσέρχεται ο Βασιλιάς -και σήμερα ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας- στο Μητροπολιτικό Ναό Αθηνών και να απαγγέλλει το Πιστεύω.