Από το PosoKanei στις μειώσεις τιμών: Γιατί ο Μητσοτάκης «ανεβάζει επίπεδο» στη μάχη κατά της ακρίβειας

Η σύσκεψη που θα πραγματοποιηθεί αύριο, Δευτέρα, στο Μέγαρο Μαξίμου ίσως αποδειχθεί πολύ σημαντικότερη από όσο δείχνει εκ πρώτης όψεως. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα υποδεχθεί εκπροσώπους των σημαντικότερων φορέων της αγοράς, δηλαδή τον πρόεδρο του ΣΕΒ Σπύρο Θεοδωρόπουλο, τον πρόεδρο του ΣΕΒΤ Ιωάννη Γιώτη και τον πρόεδρο της Ένωσης Σούπερ Μάρκετ Ελλάδας Ιωάννη Μασούτη, σε μια σύσκεψη που έχει ως αποκλειστικό αντικείμενο την αντιμετώπιση της ακρίβειας.
Σε μια πρώτη ανάγνωση, πρόκειται για ακόμη μία κυβερνητική πρωτοβουλία σχετικά με το κόστος ζωής. Στην πραγματικότητα, όμως, η κίνηση αυτή αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο: ότι το Μέγαρο Μαξίμου θεωρεί πλέον την ακρίβεια όχι απλώς ένα σοβαρό οικονομικό πρόβλημα, αλλά το κρισιμότερο πολιτικό εμπόδιο στο δρόμο προς τις επόμενες εκλογές.
Η κυβέρνηση γνωρίζει ότι, παρά τη διατήρηση της πρώτης θέσης στις δημοσκοπήσεις, εξακολουθεί να αδυνατεί να δημιουργήσει δυναμική που να την φέρνει πιο κοντά στα ποσοστά της αυτοδυναμίας. Και γνωρίζει επίσης ότι η βασική αιτία αυτής της αδυναμίας δεν βρίσκεται ούτε στην εξωτερική πολιτική ούτε στις θεσμικές αντιπαραθέσεις ούτε καν στις ανακατατάξεις της αντιπολίτευσης.
Η ακρίβεια ως πολιτικό εμπόδιο
Βρίσκεται στα ράφια των σούπερ μάρκετ, στους λογαριασμούς των νοικοκυριών, στην καθημερινή εμπειρία των πολιτών. Όλες οι έρευνες κοινής γνώμης εξακολουθούν να δείχνουν ότι η ακρίβεια παραμένει το σημαντικότερο πρόβλημα της ελληνικής κοινωνίας και η κύρια πηγή δυσαρέσκειας απέναντι στην κυβέρνηση. Το στοιχείο αυτό φαίνεται ότι έχει αξιολογηθεί πλήρως από το Μέγαρο Μαξίμου, το οποίο το τελευταίο διάστημα επιχειρεί να φέρει το ζήτημα στο επίκεντρο της πολιτικής του ατζέντας.
Δεν είναι τυχαίο ότι πριν από λίγες ημέρες παρουσιάστηκε προσωπικά στον πρωθυπουργό η νέα πλατφόρμα σύγκρισης τιμών PosoKanei, πριν ακόμη παρουσιαστεί επίσημα στα μέσα ενημέρωσης. Η κυβέρνηση επιδιώκει να δείξει ότι αναζητά νέα εργαλεία παρέμβασης στην αγορά και μεγαλύτερη διαφάνεια για τον καταναλωτή.
Ωστόσο, στο Μέγαρο Μαξίμου γνωρίζουν ότι οι ψηφιακές εφαρμογές και οι πλατφόρμες σύγκρισης τιμών, όσο χρήσιμες κι αν είναι, δεν αρκούν από μόνες τους για να αλλάξουν το πολιτικό κλίμα. Η πραγματική πολιτική μάχη δίνεται στο ερώτημα αν οι τιμές μπορούν πράγματι να μειωθούν.
Οι δύο στρατηγικές
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αντιμετωπίζει το ζήτημα μέσα από δύο παράλληλες στρατηγικές. Η πρώτη αφορά στην αύξηση των εισοδημάτων. Η κυβέρνηση θεωρεί ότι η σταδιακή αύξηση των μισθών, οι παρεμβάσεις στη φορολογία και τα μέτρα ενίσχυσης συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων αποτελούν τον βασικό μηχανισμό αντιστάθμισης της ακρίβειας. Συγκλίνουσες πληροφορίες αναφέρουν ότι η φετινή ΔΕΘ θα περιλαμβάνει ένα ευρύ πακέτο οικονομικών παρεμβάσεων, το οποίο θα επιχειρεί να συνδέσει τη δημοσιονομική σταθερότητα με τη βελτίωση του διαθέσιμου εισοδήματος.
Υπάρχει όμως και ένας δεύτερος δρόμος. Η άμεση μείωση των τιμών. Ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος έχει επεξεργαστεί εδώ και αρκετό καιρό την ιδέα μιας ευρείας συμφωνίας με τη βιομηχανία τροφίμων και τα σούπερ μάρκετ για συγκράτηση ή και μείωση των τιμών σε βασικούς κωδικούς προϊόντων. Ο ίδιος έχει χαρακτηρίσει αυτή την προσπάθεια «εθνική κοινωνική συμφωνία», υπογραμμίζοντας ότι αφορά κυρίως προϊόντα που επηρεάζουν άμεσα τον οικογενειακό προϋπολογισμό.
Η κυβερνητική επιδίωξη είναι απλή. Αν η κυβέρνηση καταφέρει να εξασφαλίσει μειώσεις τιμών σε βασικά αγαθά υψηλής κατανάλωσης, τότε θα μπορεί να παρουσιάσει ένα πιο χειροπιαστό αποτέλεσμα στη μάχη κατά της ακρίβειας. Όχι μια γενική υπόσχεση για το μέλλον, αλλά μια άμεση παρέμβαση στην καθημερινότητα των πολιτών.
Το πρόβλημα είναι ότι η συμφωνία αυτή αποδεικνύεται δυσκολότερη από όσο αρχικά υπολογιζόταν. Η περίοδος ισχύος του πλαφόν στο περιθώριο κέρδους λήγει στο τέλος Ιουνίου και μέχρι σήμερα δεν έχει υπάρξει οριστική κατάληξη στις διαπραγματεύσεις μεταξύ κυβέρνησης και αγοράς. Ορισμένοι παράγοντες της αγοράς εμφανίζονται θετικοί σε μια συμφωνία, αλλά θεωρούν ότι οι μειώσεις τιμών θα μπορούσαν να εφαρμοστούν αποτελεσματικότερα από τον Σεπτέμβριο. Από την πλευρά της κυβέρνησης, ωστόσο, υπάρχει η επιθυμία οι όποιες παρεμβάσεις να έχουν άμεσο αποτέλεσμα.
Ακριβώς γι’ αυτό το ζήτημα φαίνεται πλέον να «αλλάζει επίπεδο». Μέχρι σήμερα η διαπραγμάτευση διεξαγόταν κυρίως από το υπουργείο Ανάπτυξης. Από τη στιγμή όμως που εμπλέκεται προσωπικά ο πρωθυπουργός, η υπόθεση αποκτά διαφορετική πολιτική βαρύτητα. Το γεγονός ότι η σύσκεψη της Δευτέρας συγκαλείται στο Μέγαρο Μαξίμου υπό τον ίδιο τον πρωθυπουργό εκπέμπει ένα σαφές μήνυμα: ότι η κυβέρνηση θεωρεί τη μάχη κατά της ακρίβειας κορυφαία πολιτική προτεραιότητα και ότι επιθυμεί να συνδέσει προσωπικά τον Κυριάκο Μητσοτάκη με την προσπάθεια εξεύρεσης λύσης.
Το στοίχημα πριν από τη ΔΕΘ
Πίσω από αυτή την επιλογή βρίσκεται και ένας δεύτερος υπολογισμός. Το σύνολο σχεδόν της αντιπολίτευσης ασκεί έντονη κριτική στην κυβέρνηση, υποστηρίζοντας ότι δεν έχει καταφέρει να ελέγξει αποτελεσματικά τις ανατιμήσεις ούτε να περιορίσει φαινόμενα αισχροκέρδειας. Τα κόμματα της αντιπολίτευσης κατηγορούν συστηματικά την κυβέρνηση ότι αφήνει ανεπαρκώς ελεγχόμενες μεγάλες επιχειρηματικές δυνάμεις της αγοράς, με αποτέλεσμα οι καταναλωτές να συνεχίζουν να επιβαρύνονται.
Η κυβέρνηση απορρίπτει αυτή την κριτική, επικαλούμενη τους ελέγχους, τα πρόστιμα, το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους και τις παρεμβάσεις που έχουν ήδη εφαρμοστεί. Ωστόσο, αναγνωρίζει ότι, πολιτικά, η συζήτηση δεν κρίνεται από τις προθέσεις αλλά από το αποτέλεσμα.
Και γι’ αυτό αναζητά μια λύση που να είναι εύκολα αντιληπτή από τους πολίτες. Οι πληροφορίες που διακινούνται στο κυβερνητικό στρατόπεδο συγκλίνουν στο ότι ο στόχος είναι να υπάρξει μια συμφωνία πριν από τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης. Εάν αυτό επιτευχθεί, ο πρωθυπουργός θα μπορέσει να εμφανιστεί στη ΔΕΘ παρουσιάζοντας ένα διπλό πακέτο: από τη μία πλευρά αυξήσεις εισοδημάτων και φορολογικές ελαφρύνσεις, από την άλλη συγκεκριμένες μειώσεις τιμών σε βασικά αγαθά.
Ένα τέτοιο πολιτικό αφήγημα θα επέτρεπε στην κυβέρνηση να υποστηρίξει ότι αντιμετωπίζει την ακρίβεια και από την πλευρά του εισοδήματος και από την πλευρά του κόστους ζωής. Το αν θα επιτευχθεί αυτή η ισορροπία παραμένει ανοιχτό ερώτημα. Η αγορά εμφανίζεται πιο επιφυλακτική ως προς τα χρονοδιαγράμματα και αρκετοί παράγοντες θεωρούν ότι απαιτείται περισσότερος χρόνος για να διαμορφωθεί ένα σταθερό πλαίσιο μειώσεων.
Αυτό σημαίνει ότι οι επόμενες εβδομάδες θα είναι κρίσιμες. Διότι για την κυβέρνηση το ζήτημα δεν αφορά μόνο στην οικονομία. Αφορά και στην πολιτική. Αφορά, δηλαδή, στην προσπάθεια να ανακτήσει πρωτοβουλία κινήσεων σε ένα πεδίο όπου εξακολουθεί να καταγράφεται η μεγαλύτερη κοινωνική δυσαρέσκεια. Και αφορά, τελικά, στο αν θα μπορέσει να πείσει τους πολίτες ότι διαθέτει όχι μόνο τη διάγνωση του προβλήματος της ακρίβειας, αλλά και αποτελεσματικές λύσεις για την αντιμετώπισή του.
Η σύσκεψη της Δευτέρας στο Μέγαρο Μαξίμου θα δείξει αν αυτή η προσπάθεια μπορεί να περάσει από τη θεωρία στην πράξη. Και γι’ αυτό το ενδιαφέρον που τη συνοδεύει είναι πολύ μεγαλύτερο από μια συνηθισμένη κυβερνητική συνάντηση. Πρόκειται για ένα πολιτικό στοίχημα με άμεσες οικονομικές και πολιτικές, αλλά και σαφείς εκλογικές προεκτάσεις.