Έρχεται νέα αύξηση των επιτοκίων από την ΕΚΤ – Τι σημαίνει για δάνεια και επιχειρήσεις

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (EKT) προσανατολίζεται σε νέα αύξηση των επιτοκίων τον Δεκέμβριο, χωρίς να αποκλείεται να ακολουθήσουν και άλλες παρεμβάσεις μέσα στο 2027. Σύμφωνα με πληροφορίες από πηγές της ΕΚΤ, η νέα αύξηση συγκεντρώνει ισχυρές πιθανότητες, ωστόσο δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο ότι θα αποτελέσει την τελευταία κίνηση στον ανοδικό κύκλο των επιτοκίων.
Η εκτίμηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η πρόσφατη πτώση των διεθνών τιμών του πετρελαίου είχε δημιουργήσει προσδοκίες ταχύτερης αποκλιμάκωσης του πληθωρισμού. Στη Φρανκφούρτη, όμως, η ανησυχία επικεντρώνεται πλέον στις επιπτώσεις που έχει ήδη προκαλέσει το ενεργειακό σοκ στην παραγωγή, στις υπηρεσίες και στις τιμές των προϊόντων.
Το ενδεχόμενο παρατεταμένης νομισματικής σύσφιγξης αλλάζει τους υπολογισμούς για νοικοκυριά, επιχειρήσεις και κυβερνήσεις. Εάν οι πληθωριστικές πιέσεις επιμείνουν, η ΕΚΤ θα μπορούσε να διατηρήσει ανοιχτή την επιλογή πρόσθετων αυξήσεων, ακόμη και με κόστος για την ανάπτυξη και τη χρηματοδότηση της οικονομίας.
Η συζήτηση για τον Δεκέμβριο επικεντρώνεται σε αύξηση κατά 25 μονάδες βάσης, η οποία θα οδηγούσε το επιτόκιο καταθέσεων από το 2,50% στο 2,75%. Η τελική απόφαση θα εξαρτηθεί από τα νεότερα στοιχεία για τον πληθωρισμό, τις οικονομικές προβλέψεις της ΕΚΤ και την πορεία των ενεργειακών τιμών.
Δεν αλλάζει ο σχεδιασμός
Η ΕΚΤ είχε ήδη αυξήσει τα επιτόκια κατά 25 μονάδες βάσης τον Σεπτέμβριο, επιλέγοντας να τα διατηρήσει αμετάβλητα στη συνεδρίαση της 29ης Οκτωβρίου. Η νέα συζήτηση για αύξηση τον Δεκέμβριο αντανακλά τον φόβο ότι η ενεργειακή κρίση έχει αρχίσει να προκαλεί μόνιμες πληθωριστικές πιέσεις.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται πλέον στις τιμές των καυσίμων. Οι επιχειρήσεις ανανεώνουν συμβάσεις προμήθειας με διαφορετικούς χρονικούς ορίζοντες, αντιμετωπίζουν αυξημένα κόστη μεταφοράς και παραγωγής και μεταφέρουν σταδιακά τις επιβαρύνσεις στους τιμοκαταλόγους τους. Έτσι, ακόμη και όταν το πετρέλαιο φθηναίνει, μέρος των προηγούμενων αυξήσεων εξακολουθεί να περνά στην πραγματική οικονομία.
Η ίδια η ΕΚΤ έχει καταγράψει αυτή την τάση στις επαφές της με 64 μεγάλες ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Περίπου εννέα στις δέκα εταιρείες που απευθύνονται στους καταναλωτές ανέφεραν ότι είχαν μετακυλίσει μόνο μέρος του αυξημένου κόστους, καθώς ο ανταγωνισμός και η περιορισμένη ζήτηση δεν επέτρεπαν μεγαλύτερες ανατιμήσεις.
Τα στοιχεία της Eurostat αποτυπώνουν το μέγεθος των πιέσεων. Τον Σεπτέμβριο, οι τιμές παραγωγού στη βιομηχανία στην Ευρωζώνη ήταν αυξημένες κατά 11,1% σε ετήσια βάση, με το ενεργειακό κόστος να καταγράφει άνοδο 30,8%. Ακόμη όμως και χωρίς την ενέργεια, η αύξηση έφτανε το 3,5%.
Παράλληλα, ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη διαμορφώθηκε στο 4% τον Οκτώβριο, ενώ οι επαγγελματίες αναλυτές που συμμετέχουν στην έρευνα της ΕΚΤ αναθεώρησαν προς τα πάνω την πρόβλεψή τους για το 2027, στο 2,6% από 2,2%. Για τη Φρανκφούρτη, ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι οι αυξήσεις της ενέργειας να μετατραπούν σε γενικευμένες ανατιμήσεις και να επηρεάσουν τις μισθολογικές διεκδικήσεις. Σε αυτή την περίπτωση, η επιστροφή του πληθωρισμού στον στόχο του 2% θα απαιτούσε περισσότερο χρόνο και ενδεχομένως πρόσθετες παρεμβάσεις στα επιτόκια.
Οι κεντρικές τράπεζες επιστρέφουν στις αυξήσεις
Η ΕΚΤ δεν κινείται μόνη της στον ανοδικό κύκλο. Στις 5 Νοεμβρίου, η Τράπεζα της Αγγλίας αύξησε το βασικό επιτόκιο στο 4%, καθώς η βρετανική οικονομία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει έντονες πληθωριστικές πιέσεις. Η βρετανική κεντρική τράπεζα προβλέπει ότι ο πληθωρισμός θα πλησιάσει το 5% στα μέσα του 2027, ενισχύοντας την προοπτική διατήρησης αυστηρής νομισματικής πολιτικής.
Στις ΗΠΑ, η Federal Reserve είχε επίσης αυξήσει τα επιτόκια τον Σεπτέμβριο, οδηγώντας το εύρος του βασικού επιτοκίου στο 3,75%-4%. Οι αγορές παρακολουθούν πλέον εάν οι πληθωριστικές πιέσεις θα οδηγήσουν σε νέες αυξήσεις, αν και η επόμενη κίνηση της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας παραμένει ανοιχτή.
Η κοινή ανησυχία των κεντρικών τραπεζών είναι ότι ένα παρατεταμένο ενεργειακό σοκ μπορεί να μετατραπεί σε ευρύτερο πληθωριστικό κύμα. Η αύξηση των επιτοκίων δεν μπορεί να μειώσει την τιμή του πετρελαίου ή να αποκαταστήσει τις διαταραχές στην προσφορά ενέργειας. Μπορεί όμως να περιορίσει τη ζήτηση και να αποτρέψει την παγίωση υψηλότερων τιμών και μισθολογικών αυξήσεων.
Το ενδεχόμενο να συνεχιστεί η άνοδος και το 2027 αυξάνει τον κίνδυνο οι μεγάλες οικονομίες να βρεθούν αντιμέτωπες με ταυτόχρονη επιβράδυνση, καθώς το ακριβότερο χρήμα περιορίζει την κατανάλωση, τις επενδύσεις και την πιστωτική επέκταση.
Ο λογαριασμός για δάνεια, επιχειρήσεις και κράτη
Για τα νοικοκυριά, μια νέα αύξηση επιτοκίων μεταφράζεται σε πρόσθετη επιβάρυνση κυρίως στα δάνεια κυμαινόμενου επιτοκίου. Σε ένα στεγαστικό δάνειο 150.000 ευρώ με υπόλοιπη διάρκεια 20 ετών, αύξηση του επιτοκίου από 4% σε 4,25% ανεβάζει τη μηνιαία δόση περίπου κατά 20 ευρώ, εφόσον μεταφερθεί ολόκληρη στον δανειολήπτη.
Η επίδραση γίνεται μεγαλύτερη εάν ακολουθήσουν νέες αυξήσεις μέσα στο 2027. Για τους δανειολήπτες, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο θα αυξηθεί το κόστος χρήματος τον Δεκέμβριο, αλλά πόσο καιρό θα παραμείνει σε υψηλά επίπεδα.
Για τις επιχειρήσεις, το ακριβότερο χρήμα περιορίζει τη δυνατότητα χρηματοδότησης νέων επενδύσεων και αυξάνει το κόστος εξυπηρέτησης υφιστάμενων δανείων. Η πίεση είναι ιδιαίτερα σημαντική για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, που εξαρτώνται περισσότερο από την τραπεζική χρηματοδότηση και διαθέτουν μικρότερα περιθώρια απορρόφησης πρόσθετων επιβαρύνσεων.
Παράλληλα, η αυστηρότερη νομισματική πολιτική μπορεί να διατηρήσει υψηλές τις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων, επιβαρύνοντας το κόστος νέου δανεισμού. Για χώρες με υψηλό δημόσιο χρέος, όπως η Ιταλία, η Γαλλία και η Ελλάδα, η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι κυβερνήσεις καλούνται να χρηματοδοτήσουν αυξημένες ανάγκες σε ένα περιβάλλον ακριβότερου χρήματος.
Η Ευρωζώνη βρίσκεται έτσι μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα. Η ΕΚΤ επιδιώκει να περιορίσει τον πληθωρισμό, αλλά κάθε νέα αύξηση επιτοκίων ενισχύει τις πιέσεις στην ανάπτυξη, σε μια οικονομία που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει το κόστος της ενεργειακής κρίσης.
Η σκιά της διαδοχής Λαγκάρντ
Η απόφαση του Δεκεμβρίου αποκτά πρόσθετη σημασία επειδή συμπίπτει με τις διαπραγματεύσεις για τη νέα ηγεσία της ΕΚΤ. Η Κριστίν Λαγκάρντ αποχωρεί στις 7 Φεβρουαρίου 2027 και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αναζητούν τον διάδοχό της, με βασικούς υποψηφίους τον Ισπανό Πάμπλο Ερνάντεθ ντε Κος και τον Ολλανδό Κλάας Κνοτ.
Μια νέα αύξηση τον Δεκέμβριο, σε συνδυασμό με την πιθανότητα πρόσθετων παρεμβάσεων το 2027, θα διαμορφώσει το περιβάλλον στο οποίο θα αναλάβει καθήκοντα ο επόμενος πρόεδρος. Θα επαναφέρει επίσης στο προσκήνιο τις διαφορετικές προσεγγίσεις των δύο υποψηφίων απέναντι στον πληθωρισμό και στη διαχείριση κρίσεων.
Ο Κνοτ συνδέεται παραδοσιακά με αυστηρότερη νομισματική στάση, ενώ ο ντε Κος θεωρείται περισσότερο μετριοπαθής. Ωστόσο, η τελική επιλογή θα εξαρτηθεί κυρίως από τις πολιτικές ισορροπίες μεταξύ των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων και από τη συνολική συμφωνία για τις τρεις θέσεις της Εκτελεστικής Επιτροπής.