Νήπια μπροστά σε οθόνες – Πώς επηρεάζεται η ανάπτυξη των παιδιών

Πολλά τετράχρονα παιδιά ξεκινούν την προσχολική εκπαίδευση μη μπορώντας να καθίσουν ακίνητα, να κρατήσουν ένα μολύβι ή να μιλήσουν με περισσότερες από τέσσερις λέξεις. Τα τελευταία χρόνια νηπιαγωγοί έχουν παρατηρήσει ότι τα παιδιά εκνευρίζονται αν οι δραστηριότητες δεν είναι άμεσες και απρόσκοπτες.
Οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί υποστηρίζουν ότι το φαινόμενο αυτό είναι αποτέλεσμα της υπερβολικής και πρόωρης έκθεσης των νηπίων στις οθόνες. Υπάρχει, όπως παρατηρούν, έλλειψη δημιουργικότητας και δεξιοτήτων επίλυσης προβλημάτων, κάτι που γίνεται εμφανές όταν τα παιδιά παίζουν με Lego ή κάνουν παζλ και γυρίζουν τα κομμάτια για να τα ταιριάξουν, καθώς ο συντονισμός χεριών-ματιών τους δεν είναι πολύ καλός.
Αλλά ακόμα και όταν τα παιδιά πειραματίζονται με υλικά και δημιουργούν πράγματα στην τάξη, πολλά από αυτά κόβουν κομμάτια από χαρτόνι και φτιάχνουν ένα κινητό τηλέφωνο ή tablet ή ένα χειριστήριο Xbox, επειδή αυτά γνωρίζουν.
Υπάρχει επίσης μια αλλαγή στη στάση, ένα είδος ατομικισμού, που μπορεί να αποδοθεί στο γεγονός ότι τα παιδιά παίζουν μόνα τους σε μια συσκευή. «Χάνουμε ένα μεγάλο μέρος της ανθρώπινης φύσης μας και αν αυτά τα μικρά παιδιά δεν αποκτήσουν όλες αυτές τις δεξιότητες, δεν θα τις αποκτήσουν αργότερα», επισημαίνουν οι επιστήμονες.
Ανησυχητικά τα ευρήματα ερευνών
Έρευνες έχουν δείξει ότι η πρόσβαση των πολύ μικρών παιδιών στις οθόνες αυξάνεται. Τον Οκτώβριο, ο αμερικανικός ερευνητικός οργανισμός Pew διαπίστωσε ότι το 38% των γονέων παιδιών κάτω των δύο ετών δήλωσαν ότι το παιδί τους χρησιμοποιεί ή αλληλεπιδρά με ένα smartphone, και το 8% των παιδιών κάτω των πέντε ετών είχε το δικό του smartphone.
Στη Βρετανία, έρευνα της Ofcom διαπίστωσε ότι το 19% των παιδιών ηλικίας τριών έως πέντε ετών είχε δικό του κινητό τηλέφωνο το 2024 και ότι το 37% των παιδιών αυτής της ηλικίας – περισσότερα από 800.000 παιδιά – χρησιμοποιούσε τουλάχιστον μία εφαρμογή κοινωνικών μέσων, από 29% το 2023, ακόμα και υπό την επίβλεψη των γονιών τους.
Τα αποτελέσματα έκθεσης έδειξαν ότι το 98% των παιδιών δύο ετών παρακολουθούσαν οθόνες σε μια τυπική ημέρα, με μέση διάρκεια πάνω από δύο ώρες ενώ όσα περνούσαν περίπου πέντε ώρες σε μια οθόνη είχαν περιορισμένο λεξιλόγιο σε σύγκριση με όσα περνούσαν τον λιγότερο χρόνο και ήταν δύο φορές πιο πιθανό να παρουσιάσουν σημάδια συναισθηματικών και συμπεριφορικών δυσκολιών.
Σε μια ακραία αλλά υπαρκτή πιθανότητα, όλα τα παιδιά διατρέχουν κίνδυνο σεξουαλικής κακοποίησης στο διαδίκτυο. Τον Νοέμβριο του περασμένου έτους, η NSPCC (National Society for the Prevention of Cruelty to Children) ανέφερε ότι τα εγκλήματα διαδικτυακής αποπλάνησης είχαν φτάσει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, με το νεότερο θύμα να είναι μόλις τεσσάρων ετών.
Το 2025, μια μελέτη στη Νέα Ζηλανδία διαπίστωσε ότι τα μικρά παιδιά που έβλεπαν τηλεόραση για περισσότερο από 90 λεπτά την ημέρα είχαν κάτω του μέσου όρου λεξιλόγιο, επικοινωνιακές δεξιότητες και αριθμητικές ικανότητες στην ηλικία των τεσσάρων και οκτώ ετών, και ότι η περισσότερη έκθεση στην οθόνη σήμαινε ακόμη χειρότερα αποτελέσματα.
Τι λέει η επιστήμη
Αρκεί κανείς να σκεφτεί πώς αναπτύσσεται η γλώσσα στα μωρά. Μέσω της αλληλεπίδρασης με τους ενήλικες το μωρό κάνει έναν ήχο και ο γονέας απαντά με έναν ήχο. Το μωρό χαμογελά, ο γονέας χαμογελά. Είναι αυτή η αμφίδρομη αλληλεπίδραση που ενεργοποιεί τον εγκέφαλο του μωρού. Από τη γέννηση έως τα δύο χρόνια είναι η περίοδος κατά την οποία ο εγκέφαλός μας αναπτύσσεται με τον ταχύτερο ρυθμό, οπότε όσο νωρίτερα βάζετε τα μωρά μπροστά σε οθόνες, τόσο περισσότερο χάνουν αυτές τις πρώιμες αλληλεπιδράσεις, που είναι και η περίοδος κατά την οποία γίνεται η καλωδίωση του εγκεφάλου.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) συνιστά τα παιδιά κάτω των δύο ετών να μην περνούν καθόλου χρόνο μπροστά σε οθόνες και τα παιδιά ηλικίας δύο έως τεσσάρων ετών να έχουν το πολύ μία ώρα. Είναι αυτό ρεαλιστικό στον σημερινό κόσμο της ανατροφής των παιδιών;
Τα καλά νέα
Τα καλά νέα είναι ότι τα παιδιά προσχολικής ηλικίας μπορούν να καλύψουν το κενό σε κάποιο βαθμό, αν η χρήση των οθονών περιοριστεί στο ελάχιστο και αφιερωθεί χρόνος στην ανάπτυξη άλλων δεξιοτήτων. Το επίπεδο γλωσσικών δεξιοτήτων τους στην ηλικία των τεσσάρων ετών είναι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες πρόβλεψης των μετέπειτα ακαδημαϊκών επιδόσεών τους επομένως, είναι πραγματικά σημαντικό να ασχοληθούμε με τα παιδιά πολύ πριν πάνε στο σχολείο.
Γλωσσοθεραπευτές στη Βρετανία δοκίμασαν ένα είδος «roundhouse» στο οποίο τα παιδιά κάθονται σε κύκλο, με στόχο να προηγούνται η επικοινωνία και η γλώσσα πριν από ο,τιδήποτε άλλο, κάτι που είναι πολύ σημαντικό για την εξέλιξη των παιδιών. Από τη συγκεκριμένη αίθουσα λείπουν οι οθόνες, το wi fi και ό,τι άλλο ψηφιακό και όλοι είναι αναγκασμένοι να επιστρέψουν στα βασικά. Τα αποτελέσματα ήταν πολύ θετικά για την ανάπτυξη των παιδιών.
Όλοι γνωρίζουμε ότι ζούμε στην ψηφιακή εποχή και ότι η ψηφιακή ανάπτυξη είναι ασταμάτητη. Ωστόσο, χρειάζεται μέτρο στον βαθμό που χρησιμοποιούμε την τεχνολογία για να αντικαταστήσουμε τα πράγματα που γνωρίζουμε ότι είναι καλύτερα για τα παιδιά μας.
moneyreview.gr με πληροφορίες από Guardian