Reuters: Ανάμεικτος ο απολογισμός του Ταμείου Ανάκαμψης - Τα οφέλη και οι καθυστερήσεις

Καθώς το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας οδεύει προς την ολοκλήρωσή του, ο απολογισμός είναι ανάμεικτος, καθώς αφενός μεν στήριξε την οικονομία στη δύσκολη περίοδο της πανδημίας αλλά αφετέρου καθυστέρησε η υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων για την ψηφιακή και πράσινη ανάπτυξη που ήταν βασικός στόχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σύμφωνα με το Reuters.
Υψηλές φιλοδοξίες, ανάμεικτα αποτελέσματα
Οι ηγέτες της ΕΕ, που το 2020 αντιμετώπιζαν μια άνευ προηγουμένου κατάρρευση του ΑΕΠ λόγω της πανδημίας, αποφάσισαν να συστήσουν το Ταμείο Ανάκαμψης με έναν φιλόδοξο στόχο: να διασώσουν την οικονομία της ΕΕ με μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις που θα μπορούσαν να προωθήσουν την ψηφιακή και πράσινη μετάβαση.
Πάνω από 700 δισ. ευρώ θα δίνονταν ως επιχορηγήσεις και δάνεια από το 2021 έως το 2026, αν και το ποσό αυτό μειώθηκε σε 577 δισ. ευρώ, επειδή αρκετές χώρες δεν θέλησαν να αντλήσουν μέρος ή το σύνολο των δανείων που τους αναλογούσαν στο πλαίσιο της κατανομής πόρων του Ταμείο.
Πέντε χρόνια, αργότερα, συνολικά 182 δισ. ευρώ από τα διατεθέντα κεφάλαια δεν έχουν ακόμη εκταμιευθεί, σύμφωνα με υπολογισμούς του Reuters με βάση στοιχεία της ΕΕ.

Σύμφωνα με την Κομισιόν, το Ταμείο Ανάκαμψης έχει επιτύχει τους βραχυπρόθεσμους και μακροπρόθεσμους στόχους του, αλλά αξιωματούχοι, επιχειρήσεις και άλλοι που ρωτήθηκαν από το Reuters δήλωσαν ότι το αποτέλεσμα ήταν πιο διαφοροποιημένο.
Υπάρχει ευρεία συναίνεση ότι το Ταμείο μείωσε τον αντίκτυπο της πανδημίας και έσπασε ένα μακροχρόνιο ταμπού σχετικά με το κοινό δανεισμό των χωρών της ΕΕ, ο οποίος έχει πλέον καθιερωθεί ως μέρος της εργαλειοθήκης της ΕΕ.
Για την άντληση των πόρων από τις χώρες-μέλη προϋπόθεση ήταν η υλοποίηση μεταρρυθμίσεων - από τη μεταρρύθμιση της εργασίας στη Γαλλία και την Ισπανία έως την απλούστευση των αδειών για ΑΠΕ στην Ιταλία, την Ελλάδα και την Πορτογαλία και τις βελτιώσεις στην κυβερνοασφάλεια στη Σλοβακία και τη Ρουμανία - οι οποίες πιθανόν να οδηγήσουν σε μακροπρόθεσμη αύξηση της παραγωγικότητας και συνεπώς της ανάπτυξης.
Ωστόσο, η εφαρμογή αυτών των μεταρρυθμίσεων και η δαπάνη των διαθέσιμων πόρων χρειάστηκε περισσότερο χρόνο από τον αναμενόμενο, με αποτέλεσμα να επιβραδυνθεί η επιτάχυνση της ανάπτυξης - και να παραμείνει υποτονική στο σύνολο της ΕΕ μετά την αρχική ανάκαμψη από την πανδημία - σε σύγκριση με τις ΗΠΑ ή την Κίνα.

Ο Μάρκο Λεονάρντι, καθηγητής Οικονομικών και ανώτερος αξιωματούχος στις τελευταίες ιταλικές κυβερνήσεις δήλωσε ότι οι έξι αναθεωρήσεις του ιταλικού σχεδίου ανάκαμψης, ύψους 194 δισ. ευρώ, μία από τις οποίες χρειάστηκε σχεδόν ένα χρόνο για να διαπραγματευτεί, εξηγούν σε μεγάλο βαθμό την καθυστέρηση στις δαπάνες.
«Η αναθεώρηση του 2023 ήταν καταστροφική», είπε. «Η Μελόνι αφαίρεσε δισεκατομμύρια από τις τοπικές Αρχές για να χρηματοδοτήσει πάνω από 6 δισ. ευρώ σε φορολογικές ελαφρύνσεις για εταιρείες που επενδύουν σε εξοπλισμό εξοικονόμησης ενέργειας, αλλά αυτές δυσκολεύτηκαν να υποβάλουν αίτηση για τις ελαφρύνσεις αυτές λόγω της δυσκίνητης γραφειοκρατίας», είπε ο Λεονάρντι.
Υπό την πίεση του χρόνου, η Ιταλία μείωσε τους στόχους της - όπως η κατασκευή παιδικών σταθμών, που θεωρούνται ζωτικής σημασίας για τη βελτίωση της χαμηλής συμμετοχής των γυναικών στο εργατικό δυναμικό, από 264.000 σε 150.480.
Πολιτικοί της αντιπολίτευσης στην Ισπανία και την Ιταλία - τις δύο χώρες για τις οποίες διατέθηκαν συνολικά πάνω από το ήμισυ των διαθέσιμων κονδυλίων - επέκριναν ότι χρήματα διατέθηκαν σε δαπάνες καλλωπισμού, όπως πινακίδες για μονοπάτια πεζοπορίας ή για βάψιμο κτιρίων σε τουριστικά κέντρα.
«Η Ιταλία είναι γεμάτη από πόλεις και χωριά με πλατείες, σιδηροδρομικούς σταθμούς, ποδηλατοδρόμους και ακόμη και νεκροταφεία που έχουν κατασκευαστεί ή ανακαινιστεί με τη χρήση κονδυλίων της ΕΕ», δήλωσε στο Reuters ο Luigi Marattin, καθηγητής οικονομικών και επικεφαλής του ιταλικού φιλελεύθερου-δημοκρατικού κόμματος της αντιπολίτευσης.
Η επιθυμία να διανεμηθούν τα κονδύλια ομοιόμορφα και δίκαια μείωσε σε ορισμένες περιπτώσεις τον αντίκτυπό τους, σύμφωνα με το ισπανικό think tank, FUNCAS.
Αν και λίγο περισσότερο από το 40 % των κονδυλίων που διατέθηκαν στην Ισπανία πήγαν σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, οι χρονοβόρες και πολύπλοκες αιτήσεις αποθάρρυναν πολλές μικρές επιχειρήσεις από το να υποβάλουν αίτηση για χρηματοδότηση, δήλωσε ο Χουάν Μανουέλ Μαρτίνεθ, επικεφαλής της ισπανικής ένωσης μεταφορών AET.
«Τα κριτήρια και οι μεταρρυθμίσεις είναι απαιτητικά. Χρειάζεστε την αρχιτεκτονική και τα συστήματα για να τα διαχειριστείτε», δήλωσε η Laia Claverol Torres, διευθύντρια του δημοτικού συμβουλίου της Βαρκελώνης, το οποίο επέβλεψε έργα από καταφύγια βιοποικιλότητας έως ρομποτικούς βοηθούς για ηλικιωμένους.
Παράταση των προθεσμιών για δαπάνες
Οι χώρες έχουν προθεσμία έως τις 31 Αυγούστου για να υλοποιήσουν τις μεταρρυθμίσεις τους και έως τις 30 Σεπτεμβρίου για να υποβάλουν τις τελευταίες αιτήσεις πληρωμής.
Τον Δεκέμβριο, η Ισπανία παραιτήθηκε από δάνεια ύψους άνω των 60 δισ. ευρώ, παραδεχόμενη ότι δεν θα μπορούσε να εκπληρώσει εγκαίρως ορισμένους από τα απαιτούμενα ορόσημα λόγω περιορισμών στην εφοδιαστική αλυσίδα και απρόβλεπτων τεχνικών δυσκολιών.
Η ισπανική κυβέρνηση υποστήριξε επίσης ότι η βελτίωση της θέσης της Ισπανίας στις κεφαλαιαγορές, που ενισχύθηκε από τις συγκριτικά ισχυρότερες προοπτικές ανάπτυξης, περιόρισε σημαντικά τη σκοπιμότητα ανάληψης χρέους μέσω της ΕΕ.
Στην Ιταλία, η οποία μέχρι τον περασμένο Δεκέμβριο είχε δαπανήσει 110 δισ. ευρώ από τα διαθέσιμα κεφάλαια του Ταμείου Ανάκαμψης, σύμφωνα με εκτιμήσεις της κυβέρνησης, βουλευτές και οικονομολόγοι ανησυχούν ότι οι επενδύσεις θα καταρρεύσουν μόλις εξαντληθούν τα χρήματα του Ταμείου, αποδυναμώνοντας την ήδη υποτονική ανάπτυξη της ιταλικής οικονομίας.
Σε δηλώσεις του στο Reuters, ο υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Ιταλίας Tommaso Foti, ο οποίος διαχειρίζεται τους πόρους του Ταμείου, εξέφρασε την αισιοδοξία του ότι οι θετικές επιπτώσεις στην ανάπτυξη και την παραγωγικότητα θα γίνουν εμφανείς από φέτος. «Τώρα που βρισκόμαστε στη φάση της υλοποίησης, τα αποτελέσματα θα είναι πιο απτά», δήλωσε.
Ο υπουργός Οικονομίας Τζιανκάρλο Τζιορτζέτι έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι η Ιταλία θα αντικαταστήσει τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης με άλλες δαπάνες του προϋπολογισμού, χωρίς να δώσει λεπτομέρειες.
Σε μια κίνηση που ουσιαστικά επεκτείνει το χρονοδιάγραμμα των δαπανών της, η Ισπανία έλαβε την έγκριση της Κομισιόν να χρησιμοποιήσει 10,5 δισ. ευρώ από τα δάνεια του Ταμείου Ανάκαμψης ως κεφάλαιο για επιπλέον 60 δισεκατομμύρια ευρώ σε κρατική χρηματοδότηση, τα οποία ελπίζει ότι θα κινητοποιήσουν δισεκατομμύρια επιπλέον σε ιδιωτικές επενδύσεις.
Η Ιταλία εξασφάλισε επίσης την υποστήριξη της ΕΕ για να δαπανήσει 23,5 δισ. ευρώ μετά το 2026.
Τέτοιες παρατάσεις, που δίνουν στις χώρες περισσότερο χρόνο για να δαπανήσουν τα χρήματα, είναι σοφές, δήλωσε ο Carsten Brzeski, οικονομολόγος στην ING.
«Ένας εύκολος τρόπος για να διασφαλιστεί ότι τα χρήματα θα φτάσουν στην οικονομία θα ήταν να παραταθούν τα προγράμματα κατά 1-2 χρόνια. Γιατί να μην επιτραπεί στις χώρες να παρεκκλίνουν από τους δημοσιονομικούς κανόνες, εάν εφαρμόζουν διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που ανακουφίζουν τα δημόσια οικονομικά μακροπρόθεσμα;» πρόσθεσε.
Με πληροφορίες από Reuters