Κόκκινα δάνεια νόμου Κατσέλη: Νέοι κίνδυνοι για τράπεζες και Δημόσιο από την απόφαση του Αρείου Πάγου

Η πρόσφατη απόφαση του Άρειου Πάγου για τον τρόπο εκτοκισμού των δανείων που είχαν υπαχθεί στον νόμο Κατσέλη έχει μετατραπεί σε πηγή έντονης ανησυχίας για το σύνολο της χρηματοπιστωτικής αγοράς. Παρότι η καθαρογραφή της απόφασης εκκρεμεί, οι πρώτες ερμηνείες της έχουν ήδη δημιουργήσει ένα κλίμα αβεβαιότητας, το οποίο αποτυπώθηκε τόσο στις αντιδράσεις των τραπεζών όσο και στις πιέσεις που δέχθηκαν οι τραπεζικές μετοχές στο χρηματιστήριο.
Αναδρομική ισχύς και ανατροπές στις ρυθμίσεις
Στο επίκεντρο των προβληματισμών βρίσκονται δύο κρίσιμες παράμετροι. Η πρώτη αφορά το ενδεχόμενο αναδρομικής ισχύος της απόφασης. Αν τελικά κριθεί ότι ο νέος τρόπος υπολογισμού των τόκων εφαρμόζεται και σε παλαιές ρυθμίσεις, τότε ανοίγει ο δρόμος για μαζικές απαιτήσεις επιστροφής τόκων που έχουν ήδη καταβληθεί. Ένα τέτοιο σενάριο, σύμφωνα με τραπεζικές πηγές, θα μπορούσε να πλήξει σοβαρά τις ανακτήσεις από μη εξυπηρετούμενα δάνεια, επιβαρύνοντας ισολογισμούς και προβλέψεις.
Η δεύτερη και εξίσου σοβαρή ανησυχία αφορά τον εξωδικαστικό μηχανισμό ρύθμισης οφειλών. Στην αγορά εκτιμάται ότι η απόφαση του Αρείου Πάγου μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για νέο κύμα προσφυγών από οφειλέτες που έχουν ρυθμίσει τα δάνειά τους εξωδικαστικά, ζητώντας να τύχουν αντίστοιχου ευνοϊκού τρόπου υπολογισμού των τόκων. Το επιχείρημα είναι ότι και ο εξωδικαστικός αποτελεί μορφή πτωχευτικής διαδικασίας και, συνεπώς, δεν μπορεί να αντιμετωριζόταν δυσμενέστερα από τον νόμο Κατσέλη.
Κίνδυνοι για servicers και κουλτούρα πληρωμών
Αυτή η προοπτική δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα για τη βιωσιμότητα των επιχειρησιακών σχεδίων των servicers και για την προβλεψιμότητα των ανακτήσεων. Παράγοντες της αγοράς προειδοποιούν ότι αν οι ρυθμίσεις αρχίσουν να επανεξετάζονται μαζικά, τότε το σύστημα διαχείρισης των «κόκκινων» δανείων κινδυνεύει να εισέλθει σε νέα φάση αστάθειας.
Σε αυτό το περιβάλλον, ο διοικητής της Τράπεζα της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, επιχείρησε να ρίξει τους τόνους, εκφράζοντας την πεποίθηση ότι έχουν ληφθεί όλες οι αναγκαίες πρόνοιες ώστε να μη διακυβευθεί η χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Τόνισε ότι η ΤτΕ αναμένει να καθαρογραφτεί η απόφαση, επισημαίνοντας πως «οι λεπτομέρειες παίζουν σημαντικό ρόλο» και δηλώνοντας ότι η κεντρική τράπεζα είναι έτοιμη να παράσχει τεχνική βοήθεια όπου χρειαστεί.
Παρά τις διαβεβαιώσεις αυτές, η αγορά εμφανίζεται επιφυλακτική. Οι τράπεζες υπογραμμίζουν ότι η απόφαση αγγίζει έναν βασικό τραπεζικό κανόνα που εφαρμόζεται διεθνώς στον υπολογισμό των τόκων και φοβούνται ότι δημιουργείται ένα νομικό προηγούμενο με απρόβλεπτες συνέπειες. Παράλληλα, εκφράζονται ανησυχίες ότι η απόφαση ενδέχεται να πλήξει την κουλτούρα πληρωμών, την αποκατάσταση της οποίας χρειάστηκαν χρόνια προσπάθειας μετά την κρίση.
Η δημοσιονομική διάσταση και ο «Ηρακλής»
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στη δημοσιονομική διάσταση του ζητήματος. Αν μειωθούν σημαντικά οι ανακτήσεις από τιτλοποιημένα χαρτοφυλάκια μη εξυπηρετούμενων δανείων, τότε ενδέχεται να ενεργοποιηθούν οι κρατικές εγγυήσεις του σχεδίου «Ηρακλής». Σε αυτή την περίπτωση, το κόστος δεν θα βαρύνει τις τράπεζες ή τους επενδυτές, αλλά το Δημόσιο και, τελικά, τους φορολογούμενους. Εκτιμήσεις της αγοράς ανεβάζουν τη δυνητική επιβάρυνση για το Δημόσιο κοντά στο 1 δισ. ευρώ σε αρνητικό σενάριο.
Η αβεβαιότητα αυτή αποτυπώθηκε άμεσα και στο χρηματιστήριο, όπου οι τραπεζικές μετοχές δέχθηκαν ισχυρές πιέσεις, με τους επενδυτές να προσπαθούν να αποτιμήσουν το εύρος των επιπτώσεων. Το πρόβλημα, όπως σημειώνουν αναλυτές, δεν είναι τόσο άμεσο κεφαλαιακό, όσο ο συνδυασμός νομικού κινδύνου, δημοσιονομικής έκθεσης και διαταραχής των κανόνων της αγοράς.
Μέχρι να δημοσιοποιηθεί η πλήρης και καθαρογραμμένη απόφαση, η αγορά αναμένεται να παραμείνει σε κατάσταση αναμονής και νευρικότητας. Οι προβληματισμοί δεν αφορούν μόνο το παρελθόν των ρυθμίσεων του νόμου Κατσέλη, αλλά και το μέλλον της διαχείρισης του ιδιωτικού χρέους, σε μια περίοδο που η σταθερότητα θεωρείται κρίσιμο ζητούμενο για τράπεζες, επενδυτές και δημόσια οικονομικά.