Τράπεζες: Πόσο θα ωφεληθούν από μία αύξηση επιτοκίων της ΕΚΤ

Σχεδόν βέβαιη θεωρούν πλέον οι αγορές μια νέα αύξηση επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), καθώς οι γεωπολιτικές εντάσεις, η αναζωπύρωση των ενεργειακών κινδύνων και οι φόβοι για ένα νέο πληθωριστικό κύμα αλλάζουν ξανά το σκηνικό στη νομισματική πολιτική.
Η συνεδρίαση της 11ης Ιουνίου εξελίσσεται σε ένα από τα σημαντικότερα ορόσημα της χρονιάς για τις ευρωπαϊκές αγορές, αφού μια αύξηση κατά 25 μονάδες βάσης έχει ήδη προεξοφληθεί σε μεγάλο βαθμό και τυχόν απόφαση της ΕΚΤ να μην τα αυξήσει θα μπορούσε να αιφνιδιάσει δυσάρεστα τους επενδυτές και να δημιουργήσει αμφιβολίες για την αποφασιστικότητα της να αντιμετωπίσει τον πληθωρισμό.
Για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, που έχουν δάνειο ή θέλουν να πάρουν, η εξέλιξη αυτή σημαίνει ότι θα πιεστούν καθώς θα αυξηθούν οι δόσεις.
Ωστόσο, για τις τράπεζες το ίδιο περιβάλλον μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά για την κερδοφορία τους, καθώς μια νέα αύξηση των επιτοκίων εκτιμάται ότι μπορεί να ενισχύσει τα έσοδα από τόκους των συστημικών τραπεζών κατά τουλάχιστον 100 εκατ. ευρώ μέσα στο 2026.
Το επιτοκιακό περιθώριο ανοίγει ξανά
Για τις ελληνικές τράπεζες, η άνοδος των επιτοκίων της ΕΚΤ έχει άμεση σημασία, γιατί επηρεάζει τον πιο βασικό μηχανισμό παραγωγής εσόδων τους. Πρόκειται για το επιτοκιακό περιθώριο, δηλαδή τη διαφορά ανάμεσα στα επιτόκια που χρεώνουν στα δάνεια και σε εκείνα που πληρώνουν στους καταθέτες. Όσο αυτή η διαφορά παραμένει μεγάλη, τόσο ενισχύονται τα καθαρά έσοδα από τόκους.
Η εικόνα αυτή αποτυπώνεται στα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος (ΤτΕ). Τον Απρίλιο, η ψαλίδα ανάμεσα στα επιτόκια νέων καταθέσεων και νέων δανείων άνοιξε αισθητά, φτάνοντας στο 4,45% από 4,08% τον προηγούμενο μήνα. Το μέσο σταθμισμένο επιτόκιο των νέων καταθέσεων παρέμεινε καθηλωμένο στο 0,31%, ενώ το αντίστοιχο επιτόκιο των νέων δανείων ανέβηκε στο 4,76%.
Η διαφορά αυτή εξηγεί γιατί οι ελληνικές τράπεζες εξακολουθούν να ευνοούνται από το περιβάλλον υψηλότερων επιτοκίων. Τα δάνεια ανατιμολογούνται ταχύτερα, ενώ οι καταθέσεις ακολουθούν με πολύ πιο αργό ρυθμό. Έτσι, το κόστος χρηματοδότησης των τραπεζών δεν αυξάνεται όσο γρήγορα αυξάνονται τα έσοδά τους από τις χορηγήσεις.
Στην Ελλάδα, το φαινόμενο είναι ακόμη πιο έντονο σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρωζώνη, επειδή το καθαρό επιτοκιακό περιθώριο των ελληνικών τραπεζών κινείται περίπου στο 2,3%, όταν ο μέσος όρος στην Ευρωζώνη βρίσκεται κοντά στο 1,3%.
Πού θα φανεί άμεσα η νέα αύξηση των επιτοκίων
Η πιο άμεση επίδραση μιας νέας αύξησης επιτοκίων θα φανεί στα δάνεια με κυμαινόμενο επιτόκιο, με τους δανειολήπτες στεγαστικών και επιχειρηματικών δανείων να βλέπουν την επιβάρυνση στις μηνιαίες δόσεις τους.
Στα επιχειρηματικά δάνεια, μια νέα αύξηση επιτοκίων σημαίνει ακριβότερη χρηματοδότηση, υψηλότερο κόστος εξυπηρέτησης και μεγαλύτερη προσοχή για νέες επενδυτικές αποφάσεις.
Για τις επιχειρήσεις που έχουν ήδη αυξημένες ανάγκες ρευστότητας, το περιβάλλον γίνεται πιο απαιτητικό, ειδικά αν οι πληθωριστικές πιέσεις κρατήσουν ψηλά και τα λειτουργικά κόστη.
Οι καταθέσεις μένουν πίσω
Η εικόνα στα επιτόκια καταθέσεων παραμένει υποτονική, με τα επιτόκια για τις καταθέσεις μίας ημέρας από νοικοκυριά να κινούνται ουσιαστικά κοντά στο μηδέν, στο 0,03%, ενώ οι αντίστοιχες καταθέσεις των επιχειρήσεων υποχώρησαν οριακά στο 0,09%. Μικρή βελτίωση καταγράφεται μόνο στις καταθέσεις προθεσμίας έως ένα έτος για τα νοικοκυριά, όπου το μέσο επιτόκιο έφτασε στο 1,13%.
Για τους αποταμιευτές, αυτό σημαίνει ότι η άνοδος των επιτοκίων δεν μεταφράζεται άμεσα σε αισθητά καλύτερες αποδόσεις. Για τις τράπεζες, αντίθετα, η αργή προσαρμογή των καταθέσεων επιτρέπει τη διατήρηση χαμηλού κόστους χρηματοδότησης, σε μια περίοδο κατά την οποία το κόστος δανεισμού για την οικονομία κινείται ανοδικά.
Όσο η απόδοση των καταθέσεων παραμένει χαμηλή, ενώ τα επιτόκια των δανείων ανεβαίνουν, τόσο μεγαλώνει η δυσαρέσκεια των καταθετών. Αν ο ανταγωνισμός στην αγορά δεν ενταθεί ή αν δεν υπάρξει ισχυρότερη πίεση προς τις τράπεζες να βελτιώσουν τις αποδόσεις, το χάσμα με την υπόλοιπη Ευρώπη θα παραμείνει στο επίκεντρο της κριτικής.
Το ρίσκο για τις τράπεζες
Για τις τράπεζες, η νέα αύξηση επιτοκίων μπορεί να λειτουργήσει ως πρόσθετη πηγή εσόδων, ακριβώς επειδή ενισχύει την απόδοση των δανειακών χαρτοφυλακίων, αλλά αυτό κρύβει και κινδύνους.
Όσο αυξάνεται το κόστος δανεισμού, τόσο εντείνεται η πίεση σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις που έχουν υποχρεώσεις με κυμαινόμενο επιτόκιο. Αν η επιβάρυνση στις δόσεις γίνει πιο έντονη και παραταθεί, οι τράπεζες μπορεί να δουν αυξημένο κίνδυνο καθυστερήσεων, ειδικά σε ευάλωτα νοικοκυριά και σε επιχειρήσεις με περιορισμένα περιθώρια ρευστότητας.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι ελληνικές τράπεζες έχουν μειώσει σημαντικά τα μη εξυπηρετούμενα ανοίγματα, έχουν ενισχύσει την κεφαλαιακή τους βάση και διαθέτουν πιο σταθερή καταθετική βάση. Παρ’ όλα αυτά, ένα παρατεταμένο περιβάλλον ακριβού χρήματος μπορεί να επηρεάσει την επενδυτική δραστηριότητα, την κατανάλωση και τη ζήτηση για νέα δάνεια.