Νομιμοποιήσεις αυθαιρέτων

Του Ηλία Κανέλλη
Πριν από μερικά χρόνια, πρέπει να ήταν 2012, είχα βρεθεί στο Αλεποχώρι, ένα συμπαθητικό παραθαλάσσιο χωριό του Κορινθιακού που ανήκει στον Δήμο Μεγαρέων. Μου είχε κάνει τότε μεγάλη εντύπωση ότι σε διάφορα σημεία του χωριού ήταν κολλημένες ταμπέλες που έγραφαν: «Νομιμοποιήσεις αυθαιρέτων». Ενα τηλέφωνο συμπλήρωνε το αθώο μήνυμα. Οσοι είχαν αυθαίρετο στην περιοχή έπρεπε να σπεύσουν στους ειδικούς για να τους βοηθήσουν να το κάνουν νόμιμο. Και πώς μπορείς να κάνεις νόμιμο κάτι που δεν το προβλέπει ο νόμος; Συνήθως αυτό γίνεται αν έχεις πρόσβαση σε υπηρεσίες που μπορούν να σε βοηθήσουν να τον παρακάμψεις. Σε αυτό το σημείο έρχεται η ώρα της ανάγκης πρόσβασης σε κάποιο πολεοδομικό γραφείο.
Είχα γράψει τότε στα «ΝΕΑ» για την εντύπωση που μου είχαν δημιουργήσει εκείνες οι πινακίδες, χωρίς βέβαια να προσδοκώ ότι μπορούσε κάποια Αρχή να ενδιαφερθεί. Στο κάτω κάτω, δεν ήταν κάτι που ανακάλυπτα αποκλειστικά. Ο κόσμος το ‘χει τούμπανο ότι η πολεοδομική διαφθορά στην Ελλάδα έχει βαθιές ρίζες επειδή συνδέεται με ολόκληρο το ελληνικό μοντέλο ανάπτυξης μετά τη δεκαετία του 1960 – αντιπαροχή, αυθαίρετα, νομιμοποιήσεις και πελατειακές σχέσεις. Οι πολεοδομίες αποτελούν διαχρονικά μία από τις πλέον ευάλωτες εστίες διαφθοράς του ελληνικού Δημοσίου, με τις καταγγελίες να αυξάνονται, τις υποθέσεις να επαναλαμβάνονται σε όλη τη χώρα και τα κυκλώματα να συνδέονται συχνά με αυθαίρετες κατασκευές, οικοδομικές άδειες και «γρηγορόσημα».
Η εικόνα με την πινακίδα «Νομιμοποιήσεις αυθαιρέτων» μού ήρθε ολοζώντανη στον νου με αφορμή την πρόσφατη εξάρθρωση κυκλώματος πολεοδομικών παραβάσεων που είχε σοβαρές προσβάσεις στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Σύμφωνα με τις Αρχές, οργανωμένο δίκτυο αναλάμβανε έκδοση αδειών, τακτοποιήσεις αυθαιρέτων και άλλες υποθέσεις έναντι χρηματικών ανταλλαγμάτων. Κατασχέθηκαν πάνω από 330.000 ευρώ. Αν επιβεβαιωθούν οι κατηγορίες που έχουν αποδοθεί, οι έξι συλληφθέντες και οι περίπου 30 εμπλεκόμενοι αντιμετωπίζουν κακουργηματικές διώξεις.
Αναζητώντας στοιχεία για τις πολεοδομικές παραβάσεις, έπεσα στα πιο πρόσφατα δημοσιευμένα στοιχεία της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, του 2024. Η Αρχή εκείνη τη χρονιά δέχθηκε 123 καταγγελίες για πολεοδομικές υποθέσεις, έναντι 93 το 2023, αύξηση περίπου 32%. Τη διετία 2023-2024 αξιολογήθηκαν συνολικά 216 καταγγελίες και διερευνήθηκαν 76 υποθέσεις. Η συζήτηση στον χώρο των μηχανικών και της διοίκησης αποδίδει το φαινόμενο σε συνδυασμό παραγόντων: πολυνομία, τεράστια διακριτική ευχέρεια υπαλλήλων, υψηλή αξία γης και ακινήτων, υποστελέχωση υπηρεσιών και πίεση από την οικοδομική και τουριστική ανάπτυξη. Και προφανώς, στο δέλεαρ του εύκολου κέρδους.
Δεν ξέρω πώς πολεμιέται αυτή η κατάσταση. Πιθανόν, όπως πολεμήθηκε η διαφθορά στις εφορίες – όταν τα δίκτυα απέκλεισαν τη διαπροσωπική επαφή και τις διαμεσολαβήσεις. Ή όπως πολεμιέται εσχάτως η διαφθορά στον ΟΠΕΚΕΠΕ – απ’ όταν οι υποθέσεις πέρασαν στην αρμοδιότητα της ΑΑΔΕ.
Τι σημαίνει αυτό; Οτι εκτός από την ανάγκη ψηφιοποίησης των διαδικασιών υπάρχει εξίσου ανάγκη συστηματικής διερεύνησης της διαφθοράς. Δεν είναι δημοφιλής διαδικασία – επειδή είναι άλλο να κάνεις γενικώς καταγγελίες κι άλλο να προσωποποιείς ευθύνες σε κυκλώματα και σε πρόσωπα, που δρουν στην Αυτοδιοίκηση, στο Δημόσιο, στα κόμματα.
Η κυβερνητική επιλογή να επιτεθεί στη διαφθορά είναι σωστή και πρέπει να συνεχιστεί. Εχει γίνει με καθυστέρηση. Κι είναι αντιδημοφιλής επειδή βρίσκεται απέναντι σε ζωτικούς μύθους της Μεταπολίτευσης. Απέναντι στον «λαό», απέναντι σε επίορκους δημόσιους λειτουργούς, απέναντι στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, όπου μεταφέρεται μέρος της διαφθοράς όταν ψηφιοποιείται το Δημόσιο. Αλλά δεν υπάρχει άλλος δρόμος.
Αμνησία ή λοβοτομή;
Το βράδυ του δημοψηφίσματος, την Κυριακή 5 Ιουλίου 2015, μου είχε κάνει εντύπωση η λαϊκή χαρά στο Σύνταγμα όπου ο κόσμος χόρευε συντονιζόμενος με τη λαϊκή χαρά του Αλέξη Τσίπρα. Ζούσαν όλοι μια κατάσταση ευφορίας, χωρίς να μπορούν να δουν την επόμενη μέρα.
Αλλά η επόμενη μέρα ξημέρωσε – και ο Τσίπρας άρχισε να καταλαβαίνει ότι κάτι δεν πήγαινε καλά. Οτι η χώρα πήγαινε εκτός του ευρώ και της Ευρώπης – κι ο ίδιος θα γινόταν πολύ γρήγορα ο αποδιοπομπαίος τράγος. Μόνο τότε άρχισαν τα παρακάλια στους Ευρωπαίους, που έξι μήνες το σύστημα Τσίπρα κορόιδευε. Αλλά ακόμα και τότε, ο μεγάλος ηγέτης πίστευε ότι οι πιστωτές θα χρηματοδοτούσαν τη στεγνή οικονομία μας, για τα ωραία μας τα μάτια.
Χρειάστηκε η περίφημη 17ωρη διαπραγμάτευση, η σύνοδος δηλαδή των ηγετών της ευρωζώνης στις 12-13 Ιουλίου 2015 αλλά, κυρίως, το τελεσίγραφο του γάλλου προέδρου Ολάντ, ότι είναι η τελευταία ευκαιρία, για να οριστικοποιήσει την κωλοτούμπα ο Τσίπρας υπογράφοντας νέο μνημόνιο, πουλώντας ταυτόχρονα «τα ασημικά» της χώρας. Είναι δυσάρεστο που παρ’ όλα αυτά, τα οποία μας θυμίζει το τηλεοπτικό ντοκιμαντέρ των δημοσιογράφων Βαρβιτσιώτη και Δενδρινού, ο ηγέτης εκείνος, με κόμμα-σφραγίδα, είναι δεύτερος στις δημοσκοπήσεις. Αμνησία ή λοβοτομή;  tanea