Η γραφειοκρατία πνίγει τα σχολεία: Εκπαιδευτικοί στην τάξη, γραμματείς στο διάλειμμα

Το κουδούνι χτυπά για διάλειμμα, αλλά στο γραφείο των εκπαιδευτικών η εργασία συνεχίζεται μπροστά σε μια οθόνη. Ένας πίνακας πρέπει να συμπληρωθεί, ένα έγγραφο να αποσταλεί, μια καταχώριση να διορθωθεί, μια προθεσμία να προλάβει την επόμενη. Την ίδια στιγμή, ένας μαθητής περιμένει να μιλήσει, ένας γονέας χρειάζεται ενημέρωση και μια εκπαιδευτικός αναζητά λίγα λεπτά συνεργασίας για ένα παιδί που δυσκολεύεται.
Στη σύγκρουση ανάμεσα στις ανάγκες των ανθρώπων και στις απαιτήσεις του διοικητικού μηχανισμού, οι δεύτερες διαθέτουν ένα ισχυρό πλεονέκτημα: έχουν ημερομηνία λήξης και αποδεικτικό υποβολής.
Η ανάγκη ενός παιδιού να ακουστεί δεν εμφανίζεται ως εκκρεμότητα σε καμία πλατφόρμα.
Ένα σχολείο με πολλούς ρόλους και ανεπαρκή υποστήριξη
Η αλληλογραφία, τα μητρώα μαθητών, τα στοιχεία προσωπικού, οι αναφορές, οι απολογισμοί και οι υποχρεώσεις προς τις εκπαιδευτικές υπηρεσίες αποτελούν πραγματικές διοικητικές ανάγκες. Όταν όμως δεν υπάρχει οργανωμένη γραμματειακή υποστήριξη, το βάρος τους μεταφέρεται στους διευθυντές και στους εκπαιδευτικούς.
Ο διευθυντής καλείται να είναι ταυτόχρονα παιδαγωγικός υπεύθυνος, διοικητικός υπάλληλος, γραμματέας και διαχειριστής πληροφοριακών συστημάτων, ενώ οι συνάδελφοί του αναλαμβάνουν επιπλέον εργασίες ανάμεσα στη διδασκαλία, στην προετοιμασία και στην επικοινωνία με τις οικογένειες.
Έτσι, η κάλυψη πάγιων διοικητικών αναγκών στηρίζεται στη διαρκή επέκταση των καθηκόντων ανθρώπων που προσλήφθηκαν για να διδάσκουν. Η προσωπική προσπάθεια καλείται να καλύψει ένα οργανωτικό κενό, μέχρι που η υπερπροσπάθεια αντιμετωπίζεται ως αυτονόητη υποχρέωση.
Η τεχνολογία μπορεί να μειώσει δραστικά αυτόν τον φόρτο, αρκεί να συνοδεύεται από απλούστευση. Διαφορετικά, το χαρτί αντικαθίσταται από ηλεκτρονικά πεδία και η ίδια πληροφορία ταξιδεύει από εφαρμογή σε εφαρμογή, με τον εκπαιδευτικό να εκτελεί χρέη διασύνδεσης.
Κάθε νέα πλατφόρμα χρειάζεται χρόνο εξοικείωσης, ελέγχου και ενημέρωσης. Όταν οι προηγούμενες υποχρεώσεις παραμένουν, η ψηφιακή προσθήκη γίνεται επιπλέον εργασία.
Η επιτυχία μιας ψηφιακής μεταρρύθμισης πρέπει να μετριέται και σε ώρες που επιστρέφουν στο σχολείο: πόσες διπλές καταχωρίσεις καταργήθηκαν, πόσα αιτήματα ενοποιήθηκαν, πόσες διαδικασίες έπαψαν να απαιτούν ανθρώπινη παρέμβαση.
Τέσσερις παρεμβάσεις για να επιστρέψει ο χρόνος στους μαθητές
Η μείωση της σχολικής γραφειοκρατίας χρειάζεται συγκεκριμένες αποφάσεις, με πρώτη τη μόνιμη διοικητική και γραμματειακή υποστήριξη των σχολείων, ώστε οι πάγιες ανάγκες να καλύπτονται από κατάλληλο προσωπικό και οι εκπαιδευτικοί να μπορούν να επικεντρώνονται στο παιδαγωγικό τους έργο.
Παράλληλα, η ενοποίηση των πληροφοριακών συστημάτων μπορεί να περιορίσει τις επαναλαμβανόμενες καταχωρίσεις, ώστε κάθε στοιχείο να δηλώνεται μία φορά και να αξιοποιείται από τις αρμόδιες υπηρεσίες. Κάθε νέα διοικητική υποχρέωση ή ψηφιακή εφαρμογή χρειάζεται επίσης να αξιολογείται πριν εισαχθεί, ως προς τη χρησιμότητά της και τον χρόνο που απαιτεί από το προσωπικό.
Για να αποκτήσουν αυτές οι αλλαγές ουσιαστικό αντίκρισμα, απαιτούνται καταγραφή του διοικητικού χρόνου, μετρήσιμοι στόχοι και δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα. Το αποτέλεσμα θα κριθεί στην καθημερινότητα: στις λιγότερες ώρες μπροστά σε φόρμες και στις περισσότερες ώρες προετοιμασίας, συνεργασίας και υποστήριξης των μαθητών.
Το 52% αναφέρει τη διοικητική εργασία ως πηγή άγχους
Το πρόβλημα έχει και διεθνή διάσταση. Στην έρευνα TALIS 2024 του ΟΟΣΑ, το 52% των εκπαιδευτικών, κατά μέσο όρο, αναφέρει τις γενικές διοικητικές εργασίες ως πηγή επαγγελματικού άγχους. Το ποσοστό αφορά τον διεθνή μέσο όρο της έρευνας και δεν αποτελεί ειδική μέτρηση για την Ελλάδα.
Το εύρημα φωτίζει μια ουσιαστική πλευρά της εκπαιδευτικής κόπωσης: ο χρόνος εργασίας επιβαρύνεται από καθήκοντα που ανταγωνίζονται τη δυνατότητα του εκπαιδευτικού να προετοιμάσει το μάθημα, να συνεργαστεί και να στηρίξει τους μαθητές του.
Το αίτημα για γραμματειακή στελέχωση
Στην Ελλάδα, η ΠΟΣΥΠ επαναφέρει το ζήτημα της θεσμοθέτησης γραμματειακής υποστήριξης, προτείνοντας δυνατότητα τοποθέτησης γραμματέων σε σχολεία με περισσότερους από 200 μαθητές και δεύτερου γραμματέα σε Γενικά και Επαγγελματικά Λύκεια με περισσότερους από 400 μαθητές. Πρόκειται για πρόταση προς το υπουργείο, όχι για ανακοινωμένη εφαρμογή μέτρου.
Το θέμα έφτασε και στον κοινοβουλευτικό έλεγχο, με ερώτηση του βουλευτή Σπυρίδωνα Τσιρώνη, προς το υπουργείο Παιδείας. Ζητούνται στοιχεία για τη διοικητική στελέχωση των σχολείων, μέτρηση του σχετικού φόρτου και συγκεκριμένος σχεδιασμός περιορισμού του.
Από τις διαπιστώσεις στις αλλαγές
Ο χρόνος που εξοικονομείται μπορεί να γίνει καλύτερα προετοιμασμένο μάθημα, ουσιαστική συζήτηση με μια οικογένεια ή έγκαιρη παρέμβαση για έναν μαθητή που απομακρύνεται.
Το παιδί στην πόρτα του γραφείου εξακολουθεί να περιμένει. Ένα οργανωμένο εκπαιδευτικό σύστημα οφείλει να εξασφαλίζει ότι ο εκπαιδευτικός θα έχει χρόνο να του ανοίξει.