Μετακίνηση εργαζομένων: Πότε ο χρόνος από και προς τη δουλειά θεωρείται εργασία και πότε πρέπει να πληρώνεται

Το ερώτημα αν ο χρόνος που διαθέτει ένας εργαζόμενος για να μεταβεί από το σπίτι του στην εργασία του και να επιστρέψει σε αυτό θεωρείται χρόνος εργασίας επανέρχεται στο προσκήνιο, μετά από νέα απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η απόφαση αναδεικνύει μια σημαντική διάσταση των εργασιακών σχέσεων: δεν είναι όλες οι μετακινήσεις ίδιες και ο χρόνος που αφιερώνεται σε αυτές δεν αντιμετωπίζεται πάντοτε ως προσωπικός χρόνος του εργαζομένου.
Στην πράξη, χρειάζεται να γίνει σαφής διάκριση ανάμεσα στην καθημερινή διαδρομή από την κατοικία προς τη σταθερή έδρα εργασίας και στις μετακινήσεις που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο των επαγγελματικών υποχρεώσεων, κατόπιν εντολής του εργοδότη. Η διάκριση αυτή είναι καθοριστική τόσο για τον υπολογισμό του χρόνου εργασίας όσο και για τα δικαιώματα ανάπαυσης και, υπό προϋποθέσεις, αμοιβής.
Τι ισχύει για την καθημερινή διαδρομή από το σπίτι στη δουλειά
Για τη μεγάλη πλειονότητα των μισθωτών στην Ελλάδα, ο χρόνος που απαιτείται για τη μετάβαση από την κατοικία στον σταθερό τόπο εργασίας και η επιστροφή στο σπίτι δεν θεωρείται χρόνος εργασίας. Αυτό σημαίνει ότι, κατά κανόνα, δεν προσμετράται στο ημερήσιο ωράριο και δεν αμείβεται ως υπερωριακή απασχόληση.
Η συγκεκριμένη αντιμετώπιση αποτυπώνεται και στην ενημέρωση της Επιθεώρησης Εργασίας, σύμφωνα με την οποία η καθημερινή μετακίνηση δεν περιλαμβάνεται στις ώρες εργασίας, ακόμη και όταν ο εργοδότης διαθέτει μεταφορικό μέσο για τη μεταφορά του προσωπικού. Υπάρχει, ωστόσο, μια ουσιαστική εξαίρεση: όταν ο εργοδότης επιβάλλει δεσμεύσεις που παρατείνουν τον χρόνο της μετακίνησης προς όφελός του, η αξιολόγηση μπορεί να είναι διαφορετική.
Με άλλα λόγια, το γεγονός ότι ένας εργαζόμενος χρειάζεται μία ή δύο ώρες καθημερινά για να φτάσει στη δουλειά του, ακόμη και λόγω μεγάλης απόστασης ή κυκλοφοριακής συμφόρησης, δεν δημιουργεί από μόνο του δικαίωμα πρόσθετης αμοιβής. Η διαδρομή αυτή αντιμετωπίζεται ως χρόνος που διαθέτει ο ίδιος για να εκπληρώσει την υποχρέωσή του να βρίσκεται στον συμφωνημένο τόπο εργασίας.
Πότε η μετακίνηση γίνεται χρόνος εργασίας
Διαφορετική είναι η περίπτωση κατά την οποία ο εργαζόμενος καλείται να μεταβεί σε χώρο διαφορετικό από τη συνηθισμένη έδρα του, προκειμένου να εκτελέσει συγκεκριμένη υπηρεσιακή αποστολή.
Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει διαμορφώσει σημαντική νομολογία για το ζήτημα. Στην υπόθεση C-266/14, γνωστή ως υπόθεση Tyco, έκρινε ότι οι μετακινήσεις εργαζομένων χωρίς σταθερό τόπο εργασίας, από την κατοικία τους προς τους πρώτους πελάτες και από τους τελευταίους πελάτες προς την κατοικία τους, μπορούν να αποτελούν χρόνο εργασίας.
Η κρίση αυτή βασίστηκε στο γεγονός ότι οι εργαζόμενοι δεν είχαν σταθερή επαγγελματική έδρα, οι διαδρομές αποτελούσαν αναγκαίο μέρος των καθηκόντων τους και ο εργοδότης καθόριζε τους πελάτες που έπρεπε να επισκεφθούν. Επομένως, η μετακίνηση δεν αποτελούσε απλώς προσωπική επιλογή, αλλά αναπόσπαστο τμήμα της εργασίας τους.
Η νέα απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου
Ιδιαίτερη σημασία έχει η απόφαση C-110/24 του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία εκδόθηκε στις 9 Οκτωβρίου 2025 και αφορά εργαζομένους ισπανικής εταιρείας που πραγματοποιούσαν εργασίες σε προστατευόμενες φυσικές περιοχές.
Οι εργαζόμενοι έπρεπε να συγκεντρώνονται σε συγκεκριμένο σημείο, το οποίο είχε ορίσει η εταιρεία, και από εκεί να μεταφέρονται με εταιρικό όχημα στον τόπο εκτέλεσης των καθηκόντων τους. Η μεταφορά γινόταν σε συγκεκριμένη ώρα, με όχημα της επιχείρησης και βάσει προγραμματισμού του εργοδότη.
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε ότι τόσο η μετάβαση από το σημείο συγκέντρωσης προς τον χώρο εργασίας όσο και η επιστροφή πρέπει να υπολογίζονται ως χρόνος εργασίας. Το γεγονός ότι οι εργαζόμενοι δεν εκτελούσαν ενεργά τα κύρια καθήκοντά τους κατά τη διάρκεια της διαδρομής δεν άλλαζε τον χαρακτηρισμό της μετακίνησης.
Καθοριστικό στοιχείο ήταν ότι δεν είχαν τη δυνατότητα να διαχειριστούν ελεύθερα τον χρόνο τους, καθώς έπρεπε να ακολουθούν τις οδηγίες του εργοδότη, να χρησιμοποιούν το όχημά του και να μετακινούνται σύμφωνα με το καθορισμένο πρόγραμμα.
Τι σημαίνει αυτό για τους εργαζομένους στην Ελλάδα
Η απόφαση έχει ιδιαίτερη σημασία για εργαζομένους που απασχολούνται σε τεχνικές εταιρείες, κατασκευές, συντηρήσεις εγκαταστάσεων, συνεργεία, έργα υποδομών και άλλες δραστηριότητες που απαιτούν καθημερινή μετακίνηση σε διαφορετικά σημεία.
Για παράδειγμα, ένας τεχνικός που υποχρεώνεται να προσέλθει στις 7 το πρωί στις εγκαταστάσεις της επιχείρησης και από εκεί να μεταφερθεί με εταιρικό όχημα σε εργοτάξιο, ενδέχεται να δικαιούται να υπολογιστεί ο χρόνος αυτής της μετακίνησης ως χρόνος εργασίας. Το ίδιο ισχύει και για την επιστροφή του στο προκαθορισμένο σημείο συγκέντρωσης, εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις που θέτει το Δικαστήριο.
Αντίθετα, ένας εργαζόμενος που ξεκινά καθημερινά από το σπίτι του και οδηγεί το προσωπικό του αυτοκίνητο μέχρι το σταθερό γραφείο ή κατάστημα όπου εργάζεται δεν μπορεί, μόνο εξαιτίας της διάρκειας της διαδρομής, να απαιτήσει να προσμετρηθεί αυτή στο ωράριό του.
Χρόνος εργασίας δεν σημαίνει αυτομάτως υπερωρία
Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα αφορά την οικονομική διάσταση των μετακινήσεων. Η αναγνώριση ενός χρονικού διαστήματος ως χρόνου εργασίας δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι κάθε λεπτό του πρέπει να αμείβεται με προσαύξηση υπερωρίας.
Η ευρωπαϊκή οδηγία 2003/88/ΕΚ αφορά πρωτίστως την οργάνωση του χρόνου εργασίας, την ημερήσια και εβδομαδιαία ανάπαυση και την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων. Δεν καθορίζει ενιαίο τρόπο αμοιβής για τις μετακινήσεις σε όλα τα κράτη-μέλη. Το ζήτημα της αμοιβής εξετάζεται με βάση την εθνική εργατική νομοθεσία, τις συλλογικές ρυθμίσεις και τους όρους της εργασιακής σχέσης.
Συνεπώς, εάν ο χρόνος μιας υπηρεσιακής μετακίνησης προσμετράται στο ημερήσιο ωράριο και η συνολική απασχόληση υπερβαίνει τα νόμιμα χρονικά όρια, μπορεί να προκύπτουν ζητήματα υπερεργασίας ή υπερωριακής απασχόλησης, ανάλογα με την περίπτωση και τις εφαρμοστέες διατάξεις.