Σύνταξη με γρίφους: Τα έξι σημεία που μπερδεύουν τους ασφαλισμένους

Με συγκεχυμένες πληροφορίες και πολλές απορίες για τα ασφαλιστικά τους δικαιώματα, προσέρχονται στο ραντεβού με το δικηγόρο – σύμβουλο ασφάλισης, οι ασφαλισμένοι που είναι κοντά στη συνταξιοδότηση, ζητώντας να ξεκαθαρίσουν το τοπίο και να πάρουν συμβουλές για τις κινήσεις που τους συμφέρουν.
Για ποια ζητήματα έχουν συνήθως θολή εικόνα οι υποψήφιοι συνταξιούχοι και τι ζητούν να μάθουν στην πρώτη τους επίσκεψη;
Σύμφωνα με τους εργατολόγους, οι περισσότεροι ασφαλισμένοι δε γνωρίζουν πόσα ασφαλιστικά χρόνια έχουν διανύσει και πιστεύουν εσφαλμένα ότι:
1. Θα πάρουν σύνταξη με βάση τον τελευταίο μισθό τους, κάτι που ίσχυε πολλά χρόνια πριν στο δημόσιο και τις ΔΕΚΟ.
2. Μπορούν να πάρουν σύνταξη πριν από τα 62, κάτι που ναι μεν ισχύει ακόμα αλλά για περιορισμένο αριθμό ασφαλισμένων, περίπου 12% του πληθυσμού.
3. Μπορούν και οι άνδρες, πατέρες ανηλίκων στον ιδιωτικό τομέα, να βγουν πρόωρα στη σύνταξη.
4. Μπορούν να κάνουν αυτασφάλιση, κάτι που ναι μεν ισχύει αλλά με αυστηρές προϋποθέσεις.
5. Δε μπορούν να βρουν τα χαμένα τους ένσημα.
6. Οι γονείς αναπήρων παιδιών μπορούν να συνταξιοδοτηθούν χωρίς όριο ηλικίας.
Οι διευκρινήσεις που δίνουν οι ειδικοί στην ασφάλιση για τα παραπάνω ζητήματα είναι οι εξής:
1. Η σύνταξη δεν υπολογίζεται πλέον με βάση τον τελευταίο μισθό. Σύμφωνα με το νόμο Κατρούγκαλου, η σύνταξη των νέων συνταξιούχων (μετά το 2016) υπολογίζεται με βάση τον μέσο όρο των αποδοχών τους από το 2002 έως και την ημέρα της αίτησης. Αυτό σημαίνει ότι το ποσό της σύνταξης «συμπαρασύρεται» προς τα κάτω από τους χαμηλούς μισθούς της περιόδου της οικονομικής κρίσης που «ρίχνουν» τον συντάξιμο μισθό. Ο υπολογισμός της σύναξης για τους παλαιούς συνταξιούχους είχε γίνει με βάση τις αποδοχές των τελευταίων ετών (π.χ. της καλύτερης 5ετίας), οι οποίες προ κρίσης ήταν σημαντικά υψηλότερες.
Έτσι, οι συντάξεις που λαμβάνουν σήμερα οι νέοι συνταξιούχοι που συνταξιοδοτήθηκαν με βάση το νόμο Κατρούγκαλου είναι μειωμένες τουλάχιστον κατά 15% σε σχέση με τους παλαιότερους πριν από το 2016. Τα ποσοστά της διαφοράς είναι ακόμα μεγαλύτερα στα ταμεία των ΔΕΚΟ - τραπεζών καθώς και στο δημόσιο, ενώ το μεγαλύτερο χάσμα διαπιστώνεται στο πρώην ΤΕΒΕ. Για παράδειγμα, ένας ελεύθερος επαγγελματίας με 40 χρόνια ασφάλιση που συνταξιοδοτήθηκε πριν από το 2016 παίρνει σύνταξη 1300 ευρώ, ενώ ο νέος συνταξιούχος με τα ίδια χρόνια ασφάλισης λαμβάνει το πολύ 900 ευρώ μηνιαίως.
2. Μόνο 300.0000 ασφαλισμένοι σε ιδιωτικό και δημόσιο τομέα μπορούν πλέον να βγουν στη σύνταξη πριν από τα 62 με τα μεταβατικά όρια. Οι ..ουρές των ευνοημένων είναι κυρίως μητέρες ανηλίκων και εργαζόμενοι σε βαρέα και ανθυγιεινά. Ωστόσο, πολλοί μπορούν να «κερδίσουν» έως και 7 χρόνια στον ιδιωτικό τομέα και 12 χρόνια στο δημόσιο εξαγοράζοντας πλασματικά έτη είτε για θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος είτε για προσαύξηση του ποσού της σύνταξης. Οι υπόλοιποι ασφαλισμένοι, για να ανοίξουν την πόρτα της συνταξιοδότησης, απαιτείται να είναι 62 ετών για πλήρη σύνταξη με τουλάχιστον 40 έτη (12.000 ημέρες) ασφάλισης, 62 ετών για μειωμένη σύνταξη με 15 χρόνια (4.500 ημέρες), 67 ετών για πλήρη σύνταξη με τουλάχιστον 15 έτη (4.500 ημέρες) ασφάλισης.
3. Οι άνδρες - πατέρες ανηλίκων στον ιδιωτικό τομέα δε μπορούν να βγουν νωρίτερα στη σύνταξη, εκτός αν είναι χήροι. Αντίθετα, στο δημόσιο δόθηκε η δυνατότητα και στους άνδρες υπαλλήλους πατέρες ανήλικων να συνταξιοδοτούνται από 1.1.2011 με το ίδιο ηλικιακό όριο που ισχύει για τις γυναίκες υπαλλήλους μητέρες ανήλικων τέκνων.
4. Η αυτασφάλιση είναι μια διέξοδος προκειμένου να συμπληρώσει ο ασφαλισμένος τα απαιτούμενα χρόνια ασφάλισης αν είναι άνεργος ή δε θέλει να επιστρέψει στην αγορά εργασίας. Προϋπόθεση είναι να έχει ήδη 10 έτη ασφάλισης (3.000 ημέρες) οποτεδήποτε, ενώ οι ελεύθεροι επαγγελματίες δεν πρέπει να έχουν ληξιπρόθεσμες ασφαλιστικές οφειλές ή, αν υπάρχουν, να έχουν υπαχθεί σε καθεστώς ρύθμισης. Το μηνιαίο κόστος των εισφορών που πρέπει να καταβληθούν για την αυτασφάλιση είναι συνάρτηση του ύψους του κατώτατου μισθού. Με τα σημερινά δεδομένα, ο μισθωτός πρέπει να καταβάλει περίπου 214 ευρώ το μήνα. Δηλαδή, αν χρειάζεται 5 έτη αυτασφάλισης προκειμένου να συνταξιοδοτηθεί, θα πρέπει να καταβάλλει συνολικά 12.840 ευρώ.
5. Τα χαμένα ένσημα είναι ο συνήθης «εφιάλτης» των υποψήφιων συνταξιούχων, οι οποίοι λίγο πριν την αίτηση συνταξιοδότησης διαπιστώνουν ότι οι παλιές καρτέλες ενσήμων έχουν χαθεί ή το ασφαλιστικό βιβλιάριο είναι άφαντο και δε μπορούν να τεκμηριώσουν το χρόνο ασφάλισης που έχει διανυθεί πριν το 2002 (μετά τα ένσημα είναι μηχανογραφημένα). Τα βήματα που μπορούν να κάνουν οι ασφαλισμένοι σ’ αυτές τις περιπτώσεις είναι καταρχάς να μπουν στην ηλεκτρονική υπηρεσία του ΕΦΚΑ «Συνοπτικό Ιστορικό Ασφάλισης» για να δουν με μια ματιά όλα τα διαστήματα ασφάλισής, ενώ στο «Αναλυτικό Ιστορικό Ασφάλισης» μπορούν να ενημερωθούν αναλυτικά για την ασφαλιστική τους ιστορία. Αν διαπιστώσουν ότι τους λείπει χρόνος ασφάλισης έως 31 Δεκεμβρίου 2001 για τον οποίο δεν υπάρχουν ασφαλιστικά στοιχεία από τις αρμόδιες υπηρεσίες, τότε θα πρέπει να υποβάλλουν στην Υπηρεσία Συντάξεων σχετικό αίτημα συνοδευόμενο από Υπεύθυνη Δήλωση Απώλειας Ασφαλιστικού Βιβλιαρίου. Το αίτημα διαβιβάζεται από την υπηρεσία συντάξεων στο υποκατάστημα του τόπου απασχόλησης, αλλά μπορείτε και εσείς ο ίδιος να επισκεφθείτε το υποκατάστημα για να επισπεύσετε την υπόθεση. Όπως επισημαίνουν πάντως οι εργατολόγοι, τα ένσημα βρίσκονται αλλά χρειάζεται υπομονή, γιατί υπάρχουν περιπτώσεις που χρειάστηκαν δύο έτη για να ικανοποιηθεί το αίτημα.
6. Πολλοί γονείς αναπήρων ή ανικάνων παιδιών πιστεύουν ότι μπορούν να βγουν στη σύνταξη συμπληρώνοντας 25ετία, χωρίς όριο ηλικίας. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια έχει τεθεί όριο ηλικίας (55 έτη), το οποίο πρέπει να συνδυαστεί και με άλλες προϋποθέσεις, όπως είναι η απόφαση του ΚΕΠΑ για αναπηρία τουλάχιστον 67%.