Φιλοδωρήματα: Το «παράθυρο» που μπορεί να μετατρέψει τα tips σε μισθό

Από το φιλοδώρημα που αφήνει ένας πελάτης στο τραπέζι μέχρι τα ποσά που συγκεντρώνονται μέσω POS και μοιράζονται στο προσωπικό, η καθημερινότητα της εστίασης δημιουργεί περιπτώσεις που δεν χωρούν εύκολα σε έναν αυστηρό νομικό ορισμό. Αυτή είναι η πρόκληση που συνοδεύει την αύξηση του αφορολόγητου ορίου των φιλοδωρημάτων στα 6.000 ευρώ ετησίως: η φορολογική ελάφρυνση διευρύνεται, αλλά η διάκριση ανάμεσα στην προαιρετική παροχή του πελάτη και στην πρόσθετη αμοιβή του εργαζομένου παραμένει ανοιχτή.
Η διάκριση έχει ιδιαίτερη σημασία για τους εργαζόμενους σε εστιατόρια, bars, ξενοδοχεία και ψηφιακές πλατφόρμες διανομής. Ειδικά για όσους απασχολούνται εποχικά, τα φιλοδωρήματα μπορούν να αποτελούν σημαντικό συμπλήρωμα του εισοδήματός τους, χωρίς να έχουν συμφωνηθεί ως μέρος του μισθού τους.
Η νέα ρύθμιση περιλαμβάνεται στο πολυνομοσχέδιο με τα μέτρα που ανακοινώθηκαν στη ΔΕΘ τον Σεπτέμβριο και αναμένεται να συζητηθεί και να ψηφιστεί στη Βουλή την ερχόμενη εβδομάδα. Η αλλαγή αφορά το όριο της φορολογικής απαλλαγής, όχι όμως και την επίμαχη διατύπωση που καθορίζει ποιες απολαβές εξαιρούνται από αυτήν.
Το πρόβλημα κρύβεται στον ορισμό του φιλοδωρήματος
Με το νέο καθεστώς, το όριο των 300 ευρώ τον μήνα αντικαθίσταται από τα 6.000 ευρώ ανά φορολογικό έτος. Η μεταβολή αυτή δίνει μεγαλύτερη ευελιξία στην κατανομή των εισπράξεων μέσα στη χρονιά, καθώς τα φιλοδωρήματα δεν χρειάζεται να περιορίζονται σε ένα συγκεκριμένο μηνιαίο ποσό, εφόσον το συνολικό ύψος τους παραμένει εντός του ετήσιου ορίου.
Ωστόσο, η εξαίρεση που προβλέπει ο νόμος εξακολουθεί να ισχύει. Ειδικότερα, η περίπτωση ιβ΄ της παραγράφου 2 του άρθρου 14 του ν. 4172/2013, όπως αντικαταστάθηκε από το άρθρο 5 παράγραφος 1 του ν. 5162/2024, δεν καλύπτει φιλοδωρήματα που καταβάλλονται ως συγκεκριμένο ποσοστό του μισθού ή του ημερομισθίου ή ως σταθερό ποσό βάσει ατομικής συμφωνίας, σύμβασης εργασίας, συλλογικής σύμβασης ή διαιτητικής απόφασης, όταν «εισπράττονται τακτικά, επαυξάνοντας τις αποδοχές» του εργαζομένου.
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι ο νόμος δεν καθορίζει με σαφήνεια ποια συχνότητα καταβολής ή ποια χαρακτηριστικά αρκούν για να ενεργοποιηθεί αυτή η εξαίρεση. Έτσι, παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο διαφορετικών ερμηνειών από τις ελεγκτικές υπηρεσίες, τις επιχειρήσεις και τους εργαζόμενους.
Όταν τα ίδια ποσά δεν σημαίνουν απαραίτητα μισθό
Στην πράξη, ένας σερβιτόρος μπορεί να λαμβάνει κάθε εβδομάδα παρόμοιο ποσό από φιλοδωρήματα, επειδή εργάζεται σε ένα κατάστημα με σταθερή πελατεία. Αντίστοιχα, ένα ξενοδοχείο ή ένα εστιατόριο μπορεί να συγκεντρώνει τα tips που αφήνουν οι πελάτες και να τα κατανέμει μεταξύ των εργαζομένων βάσει μιας εσωτερικής διαδικασίας.
Η επανάληψη της είσπραξης δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι υπάρχει συμφωνία για πρόσθετη αμοιβή. Τα χρήματα μπορεί να προέρχονται από την ελεύθερη επιλογή των πελατών και να μοιράζονται στο προσωπικό χωρίς να αποτελούν υποχρέωση του εργοδότη.
Το ερώτημα είναι πώς θα αξιολογηθεί μια τέτοια περίπτωση σε ενδεχόμενο έλεγχο. Εάν τα ποσά εμφανίζονται σχεδόν σταθερά κάθε εβδομάδα ή κάθε μήνα, υπάρχει κίνδυνος να αμφισβητηθεί ο χαρακτήρας τους ως προαιρετικών φιλοδωρημάτων. Η υφιστάμενη διατύπωση δεν διευκρινίζει επαρκώς πώς πρέπει να αντιμετωπίζονται οι περιπτώσεις στις οποίες τα χρήματα συγκεντρώνονται για όλο το προσωπικό και στη συνέχεια κατανέμονται σε ίσα ή προκαθορισμένα μερίδια.
Η ασάφεια αφορά ιδιαίτερα τους εποχικούς εργαζόμενους, οι οποίοι μπορεί να απασχολούνται για διάστημα μόλις ενός έως τριών μηνών. Σε αυτές τις συνθήκες, η είσπραξη φιλοδωρημάτων με σχετική σταθερότητα μπορεί να συνδέεται με την ένταση της τουριστικής δραστηριότητας και όχι με κάποια συμφωνημένη μισθολογική παροχή.
Η τεκμηρίωση γίνεται κρίσιμο ζήτημα
Για να αποτραπεί η καταστρατήγηση της νομοθεσίας, η διάκριση ανάμεσα στον μισθό και στα tips είναι αναγκαία. Διαφορετικά, θα μπορούσε να εμφανίζεται μέρος της συμφωνημένης αμοιβής ως φιλοδώρημα, με στόχο τον περιορισμό των φόρων και των ασφαλιστικών εισφορών.
Από την άλλη πλευρά, όταν δεν υπάρχουν συγκεκριμένα κριτήρια, η απόδειξη της πραγματικής προέλευσης των χρημάτων αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Αποδείξεις POS, καταγραφή των φιλοδωρημάτων και εσωτερικά αρχεία διανομής θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην τεκμηρίωση ότι πρόκειται για χρήματα που προέρχονται από πελάτες και όχι για συμφωνημένη πρόσθετη αμοιβή.
Χωρίς σαφείς οδηγίες, πάντως, επιχειρήσεις με παρόμοια λειτουργία ενδέχεται να αντιμετωπιστούν διαφορετικά, ανάλογα με τον τρόπο που καταγράφουν και διανέμουν τα φιλοδωρήματα.
Το παράδοξο με τα φιλοδωρήματα μέσω POS
Η αβεβαιότητα μπορεί να έχει και μια ανεπιθύμητη συνέπεια: να δημιουργήσει αντικίνητρα για την καταγραφή των φιλοδωρημάτων. Εάν εργαζόμενοι και επιχειρήσεις φοβούνται ότι η ηλεκτρονική εμφάνιση επαναλαμβανόμενων εισπράξεων θα οδηγήσει στον χαρακτηρισμό τους ως τακτικών αποδοχών, ενδέχεται να προτιμήσουν λιγότερο διαφανείς τρόπους διαχείρισης.
Έτσι, η προσπάθεια ενίσχυσης της φορολογικής ελάφρυνσης θα μπορούσε να συνοδευτεί από περιορισμό της ιχνηλασιμότητας των tips. Τα φιλοδωρήματα μέσω κάρτας είναι ευκολότερο να ελεγχθούν ως προς την προέλευσή τους, αλλά αφήνουν ταυτόχρονα ηλεκτρονικό αποτύπωμα που αποτυπώνει τη συχνότητα των εισπράξεων.
Η λύση θα ήταν μια σαφής ερμηνευτική διευκρίνιση που να διαχωρίζει την επαναλαμβανόμενη είσπραξη προαιρετικών φιλοδωρημάτων από την υποχρεωτική ή συμφωνημένη πρόσθετη αμοιβή. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να αυξηθεί το αφορολόγητο όριο, αλλά να διασφαλιστεί ότι η εφαρμογή του δεν θα δημιουργεί νέα προβλήματα στους εργαζόμενους που καλείται να ωφελήσει.