Στεγαστικό κόστος: Η Ελλάδα στην κορυφή της ΕΕ – Πάνω από 2,7 εκατ. πολίτες σε ασφυκτική πίεση

Η απόσταση ανάμεσα στο εισόδημα και στο κόστος απόκτησης ή διατήρησης μιας κατοικίας μετατρέπεται σε ολοένα μεγαλύτερο πρόβλημα για τα ελληνικά νοικοκυριά. Η στέγη, από βασική ανάγκη, εξελίσσεται σε μία από τις βαρύτερες οικονομικές υποχρεώσεις, με την Ελλάδα να καταγράφει τις χειρότερες επιδόσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση και να αφήνει πίσω της ακόμη και χώρες με υψηλότερο κόστος ζωής.
Τα στοιχεία της Eurostat για το 2025 είναι αποκαλυπτικά: το 26,4% του πληθυσμού στην Ελλάδα δαπανά περισσότερο από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του για την κάλυψη των στεγαστικών του αναγκών. Πρόκειται για ποσοστό υπερτριπλάσιο του ευρωπαϊκού μέσου όρου, ο οποίος περιορίζεται στο 7,7%.
Η ελληνική επίδοση απέχει σημαντικά από εκείνη άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Στη Δανία το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται σε 14,7%, στη Γερμανία σε 11,2%, ενώ στη Σουηδία διαμορφώνεται στο 10,8%. Αντίθετα, χαμηλότερα στην κατάταξη βρίσκονται η Ιταλία με 5%, η Γαλλία με 6,4% και η Ισπανία με 7,2%.
Ποιες χώρες πληρώνουν το μεγαλύτερο τίμημα για τη στέγη
Ο δείκτης υπερβολικού κόστους στέγασης δεν περιορίζεται αποκλειστικά στο ενοίκιο ή στη μηνιαία δόση ενός στεγαστικού δανείου. Συνυπολογίζει το σύνολο των σχετικών επιβαρύνσεων, όπως τους λογαριασμούς κοινής ωφέλειας, τις δαπάνες συντήρησης και τους φόρους, σε συνάρτηση με το καθαρό διαθέσιμο εισόδημα κάθε νοικοκυριού.
Η εικόνα αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι οι τιμές των κατοικιών και τα ενοίκια στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν αυξηθεί κατά 69% από το 2015, εντείνοντας την πίεση στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.

Σχεδόν 2,7 εκατομμύρια Έλληνες υπό στεγαστική πίεση
Το πρόβλημα δεν αποτυπώνεται μόνο στα ποσοστά, αλλά και στον αριθμό των ανθρώπων που αδυνατούν να ανταποκριθούν με άνεση στις στεγαστικές τους υποχρεώσεις. Παρά το σαφώς μικρότερο πληθυσμιακό της μέγεθος σε σχέση με τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές οικονομίες, η Ελλάδα βρίσκεται στην έκτη θέση ως προς τον απόλυτο αριθμό των πολιτών που αντιμετωπίζουν υπερβολικό κόστος στέγασης.
Συνολικά, στην Ευρωπαϊκή Ένωση περισσότεροι από 34 εκατομμύρια άνθρωποι βρίσκονται σε αυτή την κατάσταση. Στην Ελλάδα ο αριθμός τους προσεγγίζει τα 2,7 εκατομμύρια, επίπεδο που πλησιάζει εκείνο της Ιταλίας, η οποία καταγράφει 2,9 εκατομμύρια, παρά τη σημαντικά μεγαλύτερη πληθυσμιακή της βάση.
Στην κορυφή της σχετικής κατάταξης βρίσκεται η Γερμανία με 9,4 εκατομμύρια πολίτες, ενώ ακολουθεί η Τουρκία με 8,6 εκατομμύρια. Στη Γαλλία ο αριθμός ανέρχεται σε 4,4 εκατομμύρια και στην Ισπανία σε 3,5 εκατομμύρια.


Το στεγαστικό αδιέξοδο για τους οικονομικά ευάλωτους
Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η εικόνα για τα νοικοκυριά που βρίσκονται κοντά ή κάτω από το όριο της φτώχειας. Πρόκειται για πολίτες με εισόδημα χαμηλότερο από το 60% του εθνικού διάμεσου εισοδήματος, οι οποίοι καλούνται να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες με ιδιαίτερα περιορισμένους οικονομικούς πόρους.
Στην Ελλάδα, το 82,6% των οικονομικά ευάλωτων πολιτών αντιμετωπίζει υπερβολική επιβάρυνση από το κόστος στέγασης. Με άλλα λόγια, περισσότεροι από οκτώ στους δέκα βρίσκονται αντιμέτωποι με μια δυσανάλογα μεγάλη στεγαστική δαπάνη σε σχέση με τις οικονομικές τους δυνατότητες.
Η απόσταση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο είναι και εδώ εντυπωσιακή. Στην ΕΕ το αντίστοιχο ποσοστό διαμορφώνεται στο 29,1%, ενώ στη Δανία φτάνει το 59,8% και στη Σουηδία το 46,8%. Στη Γερμανία ανέρχεται σε 35%, στην Ισπανία σε 28,3%, στη Γαλλία σε 25,4% και στην Ιταλία σε 21,7%.
Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η σύγκριση με την Κύπρο, όπου μόλις το 7,6% των ευάλωτων νοικοκυριών αντιμετωπίζει αντίστοιχη πίεση, έναντι 82,6% στην Ελλάδα.

Οι αιτίες πίσω από την ελληνική πρωτιά
Η ελληνική πραγματικότητα διαφέρει αισθητά ακόμη και από εκείνη χωρών με ανάλογο εισοδηματικό προφίλ. Η σύγκριση με την Κύπρο είναι ενδεικτική, καθώς το συνολικό ποσοστό υπερβολικής στεγαστικής επιβάρυνσης ανέρχεται εκεί σε μόλις 2,4%, έναντι 26,4% στην Ελλάδα.
Στους παράγοντες που επιβαρύνουν την εγχώρια αγορά περιλαμβάνονται η περιορισμένη ανάπτυξη της κοινωνικής κατοικίας, η εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων και το υψηλό ενεργειακό κόστος. Οι παράγοντες αυτοί αυξάνουν τις πάγιες δαπάνες των νοικοκυριών και περιορίζουν τις δυνατότητές τους να διατηρήσουν μια αξιοπρεπή κατοικία χωρίς να θυσιάζουν μεγάλο μέρος του εισοδήματός τους.
Την ίδια στιγμή, η αύξηση των τιμών των ακινήτων και των ενοικίων δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη ενίσχυση της αγοραστικής δύναμης, διευρύνοντας το χάσμα μεταξύ στεγαστικών αναγκών και οικονομικών δυνατοτήτων.
Όπως επισημαίνει η δρ. Χάνα Βίντμερ από το ETH Zürich, καθοριστικό ρόλο στην υπερβολική στεγαστική επιβάρυνση διαδραματίζει η αύξηση των δαπανών για κατοικία, είτε πρόκειται για ενοίκια είτε για τιμές ακινήτων, όταν αυτές αυξάνονται ταχύτερα από τα εισοδήματα.
Από την πλευρά της, η ερευνήτρια Ρίκε Σκόβγκααρντ Νίλσεν από το Aalborg University υπογραμμίζει ότι οι συνέπειες της στεγαστικής κρίσης δεν είναι ίδιες σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, καθώς εξαρτώνται σε σημαντικό βαθμό από τα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας και την προστασία που αυτά παρέχουν στα ευάλωτα νοικοκυριά.
Το αποτέλεσμα, πάντως, είναι σαφές: για εκατομμύρια Έλληνες η στέγαση αποτελεί πλέον μια δυσανάλογα μεγάλη οικονομική επιβάρυνση, με την Ελλάδα να καταγράφει τη χειρότερη επίδοση στην ΕΕ τόσο στο σύνολο του πληθυσμού όσο και μεταξύ των οικονομικά ευάλωτων πολιτών.