Κομισιόν: «Οχι» στη ρήτρα διαφυγής για τα ενεργειακά μέτρα στήριξης - Ποια προτείνει

Κατά της ρήτρας διαφυγής από τους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ για την εφαρμογή ενεργειακών μέτρων στήριξης νοικοκυριών και υπέρ συντονισμένων και στοχευμένων μέτρων, ώστε να συγκρατηθεί το δημοσιονομικό κόστος, τάσσεται η Κομισιόν.
Στην εισήγησή της προς το Eurogroup, το οποίο συνεδριάζει σήμερα για να συζητήσει μέτρα αντιμετώπισης της κρίσης από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, η Κομισιόν αναφέρει:
«Οπως αναφέρθηκε στα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις 19 Μαρτίου 2026, η απάντηση της ΕΕ πρέπει να είναι συντονισμένη. Αυτό είναι ουσιαστικό για να αποφευχθεί ο κατακερματισμός της ενιαίας ενεργειακής αγοράς μας, να μεγιστοποιηθεί ο αντίκτυπος και να ελαχιστοποιηθεί το δημοσιονομικό κόστος των παρεμβάσεων.
Η άδεια για πρόσθετη ευελιξία των δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ για ενεργειακά μέτρα στήριξης θα ενείχε τον κίνδυνο να υπονομεύσει την ακεραιότητα και αξιοπιστία του δημοσιονομικού πλαισίου, σε μία περίοδο που οι δημοσιονομικές θέσεις είναι ήδη πιεσμένες.
Τα κράτη-μέλη πρέπει να διασφαλίσουν ότι τα μέτρα στήριξης θα παραμείνουν συνεπή με τους δημοσιονομικούς κανόνες και δεν θα υπονομεύσουν τη μεσοπρόθεσμη δημοσιονομική βιωσιμότητα».
Κίνδυνος να παραμείνει υψηλό το κόστος δανεισμού
Η Κομισιόν αναφέρει ότι τα δημοσιονομικά ελλείμματα και το χρέος είναι σε υψηλά επίπεδα σε αρκετές χώρες της ΕΕ και προειδοποιεί ότι η αύξηση των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων μπορεί να έχει διάρκεια.
«Η πρόσφατη αβεβαιότητα συνέβαλε σε αυξημένη μεταβλητότητα και ανοδικές πιέσεις στις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων σε όλη την Ευρώπη. Αν οι καθοδηγούμενες από την ενέργεια πληθωριστικές πιέσεις επιμείνουν, το κόστος δανεισμού για τις κυβερνήσεις θα μπορούσε να παραμείνει υψηλό. Στο πλαίσιο αυτό, η εφαρμογή του δημοσιονομικού πλαισίου της ΕΕ αποτελεί βασική άγκυρα για τη διατήρηση της αξιοπιστίας των εθνικών δημόσιων οικονομικών και να περιορίσει τον αντίκτυπο του κόστους δανεισμού».
Αναγκαία η επίσπευση της πράσινης μετάβασης
Η Κομισιόν σημειώνει ότι η σημερινή κατάσταση υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη της ΕΕ να επιταχύνει τη μετάβαση στην οικονομία της ηλεκτρικής ενέργειας.
Τα χαρακτηριστικά των πιθανών μέτρων στήριξης
Αναφέρει ότι μπορούν να εξεταστούν βραχυπρόθεσμα μέτρα ανακούφισης για τους καταναλωτές (νοικοκυριά και βιομηχανίες), αλλά τονίζει ότι το βασικό μάθημα από την κρίση του 2022-2023 είναι ότι πολλά από αυτά τα μέτρα ήταν ευρείας κλίμακας και μη στοχευμένα, οδηγώντας σε αναποδοτικότητες και πολύ υψηλό δημοσιονομικό κόστος.
Στο πλαίσιο αυτό, σημειώνει πώς είναι κρίσιμο κάθε πιθανό μέτρο να έχει τα εξής χαρακτηριστικά:

• Να είναι συνεπές με την ανάγκη απανθρακοποίησης του ενεργειακού συστήματος
• Να μην αυξάνει αναίτια τη συνολική ζήτηση φυσικού αερίου και πετρελαίου
• Να είναι προσωρινά και να λαμβάνουν υπόψη και να ελαχιστοποιούν το δημοσιονομικό κόστος
• Να απευθύνονται στα πιο ευάλωτα νοικοκυριά και βιομηχανίες.

Διαφορετικές τιμές ρεύματος και εξοικονόμηση ενέργειας
Η Κομισιόν προτείνει μέτρα που θα επιδοτούν συγκεκριμένη κατανάλωση καθώς και μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας, όπως είχε συμβεί την περίοδο 2022-2023. Ειδικότερα, προτείνει:

• Μέτρα που ενθαρρύνουν τους καταναλωτές να εξοικονομήσουν ενέργεια, όπως ενημερωτικές καμπάνιες και στοχευμένα κίνητρα.. Αυτά πρέπει να προάγουν τη χρήση δημόσιων μέσων μεταφοράς, να επιταχύνουν την ανακαίνιση κτιρίων και να συνεχίσουν να αυξάνουν την αποδοτικότητα της ενέργειας στη βιομηχανία.
• Εισοδηματικά μέτρα που αποτελούν την προτιμώμενη επιλογή. Προστατεύουν την αγοραστική δύναμη στα πιο ευάλωτα νοικοκυριά χωρίς να στρεβλώνουν τα μηνύματα από τις τιμές της αγοράς, αν και απαιτούν ακριβή στόχευση για να αποφευχθούν μία μη αποτελεσματική στήριξη και ένα υπερβολικό δημοσιονομικό βάρος.
• Προσαρμογή της διάρθρωσης των φόρων και τελών στο ηλεκτρικό ρεύμα, ώστε να αντιμετωπιστούν οι υψηλές τιμές ρεύματος με παράλληλη στήριξη του εξηλεκτρισμού. Αν και το μέτρο αυτό θα βοηθήσει στην επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού της οικονομίας, ενέχει τον κίνδυνο να προκαλέσει υστέρηση στα έσοδα στους εθνικούς προϋπολογισμούς και γι' αυτό θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί με προσοχή.
• Στοχευμένες παρεμβάσεις για ευάλωτους καταναλωτές και επιχειρήσεις με τη μορφή διαφορετικών τιμών ανάλογα με την κατανάλωση ρεύματος ή φυσικού αερίου (two-tier pricing). Τέτοιες παρεμβάσεις θα πρόσφεραν ανακούφιση από τις υψηλές τιμές για ευάλωτους καταναλωτές και επιχειρήσεις, ενώ παράλληλα θα διατηρούσαν το κίνητρο για εξοικονόμηση ενέργειας. Ωστόσο, στρεβλώνουν τις τιμές ενέργειας, καταλήγοντας σε μη οικονομική αποδοτικότητα... Αυτή η στήριξη μπορεί να επεκταθεί σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις και όλα τα νοικοκυριά, αν το Συμβούλιο κηρύξει κατάσταση περιφερειακής ενεργειακής κρίσης ή ενεργειακής κρίσης σε όλη την ΕΕ...

Φορολόγηση έκτακτων κερδών
Ολα τα μέτρα θα πρέπει να έχουν σαφή προθεσμία λήξης. Για τη χρηματοδότησή τους, τα κράτη-μέλη μπορούν να χρησιμοποιούν έσοδα από το Σύστημα Εμπορίας Ρύπων (ETS) και να εξετάσουν τη φορολόγηση των έκτακτων κερδών που οφείλονται στις υψηλές τιμές ενέργειας.
Μέτρα μόνιμης μείωσης των τιμών ρεύματος
Πέραν από τη διαχείριση του άμεσου ενεργειακού σοκ και την προστασία της οικονομίας της ΕΕ, η Κομισιόν σημειώνει ότι η ΕΕ πρέπει να κινηθεί γρήγορα στη λήψη μέτρων που θα μειώνουν το κόστος ενέργειας πιο μόνιμα, αντιμετωπίζοντας τους διαρθρωτικούς μοχλούς των υψηλών τιμών, εστιάζοντας στο ρεύμα: (1) το κόστος του ίδιου του ρεύματος (2) τις χρεώσεις για τα δίκτυα; (3) τους φόρους και τέλη και (4) το κόστος του άνθρακα.