Έντονες αντιδράσεις από την Αντιπολίτευση για τα περί διαρροής προσωπικών δεδομένων του πρωθυπουργού σε πλατφόρμες – «Οφείλουν απαντήσεις»

Το ζήτημα της πρόσβασης, συλλογής και εμπορίας, προσωπικών δεδομένων αναδεικνύεται σε δημοσίευμα της εφημερίδας «Το Βήμα της Κυριακής» και της Νίκης Λυμπεράκη, σύμφωνα με το οποίο στοιχεία του πρωθυπουργού και άλλων αξιωματούχων είναι προσβάσιμα σε πλατφόρμες εμπορίας δεδομένων.
«Αριθμοί κινητών τηλεφώνων. Διευθύνσεις email. Βάσεις δεδομένων προσωπικού υπουργείων, κυβερνητικών υπηρεσιών και επιχειρήσεων. Στοιχεία αξιωματούχων, υπουργών, πολιτικών προσώπων, του ίδιου του Πρωθυπουργού. Στρατιωτικών και λειτουργών που υπηρετούν σε σώματα ασφαλείας. Κανένα πραγματικό φίλτρο. Καμία ουσιαστική προστασία», αναφέρεται στην αρχή του άρθρου, που εξετάζει πόσο εύκολα μπορούν να εντοπιστούν και να αγοραστούν προσωπικά δεδομένα, ακόμη και υψηλόβαθμων πολιτικών και κρατικών αξιωματούχων.
«Προσωπικά δεδομένα ακόμη και του πρωθυπουργού σε κοινή θέα»
Αφορμή αποτελεί η επικοινωνία της δημοσιογράφου με τον Ιταλό ειδικό κυβερνοασφάλειας Αντρέα Μαβίλα, ο οποίος υποστηρίζει ότι μέσω διαδικτυακών πλατφορμών μπορεί να βρει σε ελάχιστο χρόνο προσωπικά τηλέφωνα και email σημαντικών προσώπων. Μάλιστα παρουσιάζει στοιχεία που φέρεται να αντιστοιχούν στον Κυριάκο Μητσοτάκη, και αποδεικνύεται ότι έχει στην κατοχή του τον αριθμό του προσωπικού κινητού τηλεφώνου του πρωθυπουργού. Ανάλογα στοιχεία υποστηρίζει ότι έχει για υπουργούς, επιχειρηματίες, τραπεζικά στελέχη, στρατιωτικούς και μέλη των σωμάτων ασφαλείας της χώρας μας. Κάποια από τα στοιχεία επιβεβαιώνονται, άλλα αποδεικνύονται λανθασμένα, γεγονός που δείχνει ότι οι συγκεκριμένες βάσεις δεδομένων δεν είναι πάντοτε αξιόπιστες. Ο ίδιος υποστηρίζει επίσης ότι έχει επιχειρήσει να ενημερώσει ελληνικές αρχές για το ζήτημα, ωστόσο υποστηρίζει ότι κανείς δεν του έχει απαντήσει ενώ κάποιοι τον έχουν μπλοκάρει. «Μπορεί να νόμιζαν ότι είναι φάρσα ή να φοβήθηκαν ότι είναι απόπειρα επίθεσης με spyware», αναφέρει.
Ο διοικητής της Εθνικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας, Μιχάλης Μπλέτσας, που επιβεβαίωσε στο «Βήμα» ότι είχε λάβει μήνυμα από τον Μαβίλα, υποστήριξε ότι τα στοιχεία αυτά βρίσκονται εύκολα στο Διαδίκτυο, χωρίς να χρειάζονται ειδικά εργαλεία ή γνώσεις. «Και ο λόγος είναι απλός: η καθημερινότητά μας αφήνει συνέχεια ψηφιακά ίχνη. Κάποια τα αφήνουμε οι ίδιοι, φανερά, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Άλλα διαρρέουν όταν χάκερ σπάνε τις βάσεις δεδομένων εταιρειών. Και υπάρχουν και οι “μεταπράτες δεδομένων” (data brokers), εταιρείες που κινούνται σε γκρίζα ζώνη: συγκεντρώνουν πληροφορίες για εμάς – άλλες με νόμιμους τρόπους, άλλες όχι τόσο – και τις πουλάνε σε όποιον είναι διατεθειμένος να πληρώσει», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Το άρθρο αναδεικνύει τους κινδύνους που δημιουργεί αυτή η κατάσταση. Η κατοχή ενός τηλεφώνου ή email μπορεί να διευκολύνει phishing, social engineering, πλαστοπροσωπία, spoofing και στοχευμένες κυβερνοεπιθέσεις. Ιδιαίτερα επικίνδυνο θεωρείται το ενδεχόμενο κάποιος να χρησιμοποιήσει τα στοιχεία ενός πολιτικού ή κρατικού αξιωματούχου για να στείλει μια ψεύτικη εντολή ή να εξαπατήσει συνεργάτες και υπηρεσίες.
Παράλληλα, το άρθρο εξετάζει τη λειτουργία εταιρειών που διαθέτουν τεράστιες βάσεις δεδομένων εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων. Μία από αυτές υποστηρίζει ότι χρησιμοποιεί τα στοιχεία για επιχειρηματική πληροφόρηση, πωλήσεις, μάρκετινγκ και προσλήψεις και ότι στηρίζεται στο «έννομο συμφέρον» για την επεξεργασία τους. Ωστόσο, το άρθρο θέτει ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο υπάρχει επαρκής προστασία από την κακόβουλη χρήση των δεδομένων και κατά πόσο εφαρμόζονται στην πράξη οι προϋποθέσεις του GDPR, του ευρωπαϊκού Γενικού Κανονισμού για την Προστασία των Δεδομένων, για τη συλλογή, επεξεργασία και εμπορική διάθεση των προσωπικών δεδομένων ευρωπαίων πολιτών.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η αναφορά στον τρόπο με τον οποίο μπορεί να αποκτηθεί ένας αριθμός τηλεφώνου: δεδομένα μπορούν να προκύψουν ακόμη και από συγχρονισμό των επαφών ενός χρήστη, όταν αυτός δίνει σε μια εφαρμογή πρόσβαση στον τηλεφωνικό του κατάλογο. Έτσι, προσωπικά στοιχεία ανθρώπων που δεν έχουν δώσει οι ίδιοι σχετική συγκατάθεση μπορεί να καταλήξουν σε εμπορικές βάσεις δεδομένων.
ΠΑΣΟΚ: Να τοποθετηθεί άμεσα η κυβέρνηση και οι αρμόδιες υπηρεσίες
Σχολιάζοντας το θέμα το ΠΑΣΟΚ τονίζει πως «η κυβέρνηση και οι αρμόδιες υπηρεσίες οφείλουν να τοποθετηθούν άμεσα: Γνωρίζουν τη διαρροή προσωπικών δεδομένων του Πρωθυπουργού και μελών της κυβέρνησης σε πλατφόρμες;».
Πιο αναλυτικά αναφέρει: «Δημοσίευμα της εφημερίδας “Το Βήμα” αποκαλύπτει κενό ασφαλείας στα προσωπικά δεδομένα αξιωματούχων, όπως του Πρωθυπουργού, υπουργών και στρατιωτικών.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, τα ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα διακινούνται μέσω πλατφορμών με συνδρομή και ήδη η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα χτυπά καμπανάκι για την εθνική ασφάλεια.
Είναι πρόσφατη η περίπτωση του γενικού γραμματέα εθνικής ασφάλειας, κ. Ντόκου, που μοιράστηκε κρίσιμες πληροφορίες για την απόρρητη δράση του διοικητή της ΕΥΠ με Ρώσους φαρσέρ, οι οποίοι υποστήριξαν τότε ότι τον προσέγγισαν μέσω του email του.
Η κυβέρνηση και οι αρμόδιες υπηρεσίες οφείλουν να τοποθετηθούν άμεσα και δημόσια.
Ποια πρωτόκολλα ασφαλείας ακολουθούνται;
Τελεί σε γνώση τους η διαρροή των προσωπικών δεδομένων του Πρωθυπουργού και μελών της κυβέρνησης σε τέτοιες πλατφόρμες;
Ποιες κινήσεις έχουν γίνει;».
ΕΛΑΣ: Επιτακτική η θεσμική αντιμετώπιση του προβλήματος
«Το πρωτοσέλιδο δημοσίευμα του «Βήματος» της 20ης Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με το οποίο προσωπικά στοιχεία επικοινωνίας του Πρωθυπουργού, υπουργών, κρατικών αξιωματούχων, στρατιωτικών και στελεχών των Σωμάτων Ασφαλείας εμφανίζονται διαθέσιμα μέσω πλατφορμών εμπορίας δεδομένων, αναδεικνύει ένα σοβαρό ζήτημα που υπερβαίνει την προστασία της ιδιωτικότητας και αγγίζει ευθέως την κυβερνοασφάλεια και δυνητικά, την εθνική ασφάλεια», σχολιάζει η ΕΛΑΣ.
«Η δυνατότητα μαζικής συγκέντρωσης και συσχέτισης αριθμών τηλεφώνου, διευθύνσεων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και άλλων δεδομένων προσώπων που κατέχουν κρίσιμες δημόσιες θέσεις μπορεί να αξιοποιηθεί για στοχευμένες ηλεκτρονικές απάτες, πλαστοπροσωπία και εξαπάτηση με τη χρήση προσωπικών πληροφοριών καθώς και άλλες μορφές κυβερνοεπίθεσης», τονίζεται στην σχετική ανακοίνωση του τομέα Ψηφιακής Πολιτικής του κόμματος.
«Το δημοσίευμα αναδεικνύει παράλληλα το ευρύτερο πρόβλημα της μαζικής συλλογής και εμπορίας προσωπικών δεδομένων πολιτών από μεταπράτες δεδομένων (data brokers), μέσω πλατφορμών που σε πολλές περιπτώσεις εδρεύουν εκτός ΕΕ», σημειώνει.
«Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο Διοικητής της Εθνικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας επισημαίνει ότι τα στοιχεία αυτά βρίσκονται εύκολα στο Διαδίκτυο, καθώς προέρχονται από ψηφιακά ίχνη, παραβιάσεις βάσεων δεδομένων αλλά και από μεταπράτες δεδομένων, οι οποίοι συγκεντρώνουν και εμπορεύονται προσωπικές πληροφορίες κινούμενοι, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, σε «γκρίζα ζώνη»», τονίζει η ΕΛΑΣ και επισημαίνει ότι:
«Ακριβώς αυτή η διαπίστωση καθιστά ακόμη πιο επιτακτική τη θεσμική αντιμετώπιση του προβλήματος. Αν τέτοια δεδομένα μπορούν να εντοπιστούν και να συσχετιστούν με τόση ευκολία, τότε το κρίσιμο ερώτημα είναι τι κάνει η Πολιτεία για να προλαμβάνει, να εντοπίζει και να αντιμετωπίζει αυτή την έκθεση.
Όταν προσωπικά δεδομένα μπορούν να συγκεντρώνονται, να συσχετίζονται και να διατίθενται με τέτοια ευκολία, το κρίσιμο ζήτημα είναι ποιος τα συλλέγει, από ποιες πηγές, πού τηρούνται, υπό ποια δικαιοδοσία και σε ποιους διατίθενται. Το ζήτημα αυτό αφορά ευρύτερα και την κυριαρχία επί των δεδομένων: ποιος έχει τον πραγματικό έλεγχό τους και υπό ποια νομική και τεχνολογική δικαιοδοσία αποθηκεύονται και υποβάλλονται σε επεξεργασία».
«Να δώσει απαντήσεις η κυβέρνηση»
Η ΕΛΑΣ, τονίζει ότι «η κυβέρνηση και οι αρμόδιες αρχές οφείλουν να δώσουν συγκεκριμένες απαντήσεις: Ποια εικόνα διαθέτουν σήμερα για τη συλλογή, την προέλευση, τη διακίνηση και την εμπορική διάθεση προσωπικών δεδομένων Ελλήνων πολιτών και πώς ελέγχεται στην πράξη η εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας;
Υπάρχει συστηματικός μηχανισμός εντοπισμού της έκθεσης δεδομένων προσώπων που κατέχουν κρίσιμες δημόσιες θέσεις; Τι ακολουθεί όταν εντοπίζεται τέτοια έκθεση;
Υπάρχουν ειδικά πρωτόκολλα προστασίας για κυβερνητικά στελέχη, στρατιωτικούς, στελέχη υπηρεσιών ασφαλείας και άλλα πρόσωπα των οποίων η ψηφιακή έκθεση μπορεί να δημιουργήσει κινδύνους για κρίσιμες λειτουργίες του κράτους;
Υπάρχει συγκεκριμένος μηχανισμός συντονισμού μεταξύ της Εθνικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας, της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα και των αρμόδιων υπηρεσιών ασφαλείας και ποιες ενέργειες έγιναν μετά τη γνωστοποίηση του συγκεκριμένου ζητήματος;
Η διαπίστωση ότι τα δεδομένα «βρίσκονται εύκολα στο Διαδίκτυο» δεν μπορεί να είναι το τέλος της συζήτησης. Πρέπει να είναι η αφετηρία της. Η προστασία των προσωπικών δεδομένων και η ψηφιακή ανθεκτικότητα του κράτους απαιτούν πρόληψη, συστηματικό εντοπισμό της έκθεσης και άμεση αντιμετώπισή της».