Συντάξεις: Γιατί «κόπηκε» η Εισφορά Αλληλεγγύης από τα μέτρα – Η πιθανή ανατροπή που κρίνεται τον Οκτώβρη

Παρά τις προσδοκίες που είχαν καλλιεργηθεί στους κύκλους των συνταξιούχων, ουδέν νεότερο προέκυψε από το μέτωπο της ελάφρυνσης της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ). Το μέτρο, το οποίο βρισκόταν σταθερά επί τάπητος στις συσκέψεις του οικονομικού επιτελείου, τελικά δεν συμπεριλήφθηκε στις τελικές κυβερνητικές εξαγγελίες που παρουσιάστηκαν από το βήμα της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης.
Η ΕΑΣ αποτελεί ένα από τα τελευταία εναπομείναντα μνημονιακά «χαράτσια» που εξακολουθούν να βαραίνουν τις αποδοχές εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών. Ειδικότερα, η κράτηση αυτή παρακρατείται σε μηνιαία βάση από τις κύριες συντάξεις περισσότερων από 400.000 συνταξιούχων με αποδοχές που υπερβαίνουν τα 1.468 ευρώ, οι οποίοι υφίστανται σταθερές περικοπές της τάξης του 3% έως 14%, ενώ αντίστοιχες κρατήσεις από 3% έως 10% επιβάλλονται και στις επικουρικές συντάξεις.
Το δημοσιονομικό κόστος και η επιλογή του οριζόντιου επιδόματος
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του οικονομικού επιτελείου, το συνολικό κόστος μιας ενδεχόμενης ελάφρυνσης ή κατάργησης της ΕΑΣ εκτιμήθηκε στα 400 εκατ. ευρώ, την ώρα που τα συνολικά ετήσια έσοδα από τη συγκεκριμένη εισφορά ανέρχονται στα 721 εκατ. ευρώ. Η κυβέρνηση επέλεξε τελικά να κατευθύνει αυτούς τους διαθέσιμους πόρους προς την κάλυψη του ευρύτερου πληθυσμού, προκρίνοντας τη χορήγηση της οικονομικής ενίσχυσης των 400 ευρώ σε 2,2 εκατομμύρια συνταξιούχους, χωρίς την επιβολή εισοδηματικών ή περιουσιακών κριτηρίων.
Ως προς τη λειτουργία του μηχανισμού, υπενθυμίζεται ότι έχει ήδη εφαρμοστεί το πάγωμα των κλιμάκων της ΕΑΣ, προκειμένου, όταν χορηγούνται ονομαστικές αυξήσεις στις συντάξεις, να αναπροσαρμόζονται αναλογικά και τα όρια των κλιμακίων, αποτρέποντας την αυτόματη μετάβαση των δικαιούχων σε ανώτερο και πιο επιβαρυντικό συντελεστή.
Παρ' όλα αυτά, η οικονομική αιμορραγία για τους υψηλοσυνταξιούχους παραμένει τεράστια, καθώς μόνο για το 2026 εκτιμάται ότι οι εν λόγω πολίτες θα χάσουν συνολικά το υπέρογκο ποσό των 888 εκατ. ευρώ, ποσό που αναλύεται σε 721 εκατ. από τις κύριες και 167 εκατ. από τις επικουρικές συντάξεις.
Η «λαβύρινθος» του τρόπου υπολογισμού και οι ενστάσεις
Το βασικότερο επιχείρημα όσων αντιτίθενται στο ισχύον καθεστώς έγκειται στον τρόπο με τον οποίο επιβάλλεται η κράτηση. Σύμφωνα με τον Συνήγορο του Πολίτη, η ΕΑΣ υπολογίζεται επί ολόκληρου του ποσού της σύνταξης και όχι κλιμακωτά επί της διαφοράς, με αποτέλεσμα η επιβάρυνση να γιγαντώνεται όσο υψηλότερη είναι η σύνταξη. Η πρακτική αυτή οδηγεί σε δυσανάλογα βαριές κρατήσεις για ανθρώπους που εργάστηκαν και ασφαλίστηκαν για πολλές δεκαετίες, δημιουργώντας αίσθηση αδικίας. Νομικοί κύκλοι επισημαίνουν σταθερά ότι η ΕΑΣ περικόπτει τις αποδοχές «κατά τρόπο άνισο και αντισυνταγματικό», θέτοντας ζητήματα νομιμότητας γύρω από τη διαχρονική διατήρησή της.
Παράλληλα, αξίζει να σημειωθεί ότι τα έσοδα από την ΕΑΣ, σε συνδυασμό με άλλες πηγές, τροφοδοτούν τον «κουμπαρά» του Ασφαλιστικού Κεφαλαίου Αλληλεγγύης Γενεών (ΑΚΑΓΕ). Μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους, τα αποθεματικά στο ΑΚΑΓΕ εκτιμάται ότι θα έχουν ξεπεράσει τα 23 δισ. ευρώ, κεφάλαια που προορίζονται να αξιοποιηθούν μελλοντικά για να στηρίξουν την απρόσκοπτη καταβολή των συντάξεων όταν κορυφωθούν οι πιέσεις από τη δημογραφική γήρανση του πληθυσμού.
Η κρίσιμη δίκη στο Ελεγκτικό Συνέδριο στις 7 Οκτωβρίου 2026
Το ζήτημα της ΕΑΣ, ωστόσο, παραμένει ανοιχτό και αναμένεται να απασχολήσει έντονα την επικαιρότητα λόγω της δικαστικής οδού. Στις 7 Οκτωβρίου 2026 είναι προγραμματισμένη να διεξαχθεί μια κρίσιμη δίκη ενώπιον του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η οποία μπορεί να ανατρέψει τα δεδομένα. Σύμφωνα με πληροφορίες, η εισήγηση του Επιτρόπου είναι θετική ως προς τον αναλογικό υπολογισμό της ΕΑΣ ανά κλιμάκιο και όχι συνολικά επί του συνόλου του ποσού.
Εφόσον η εισήγηση αυτή γίνει τελικά δεκτή από το δικαστήριο, ενδέχεται να οδηγήσει σε οριζόντια μείωση της ΕΑΣ κατά 50%. Μια τέτοια εξέλιξη, παρότι θετική για τους ασφαλισμένους, θα πυροδοτούσε έναν τεράστιο κύκλο αναζήτησης αναδρομικών ποσών μέσω των δικαστηρίων, δημιουργώντας νέες προκλήσεις για τα δημόσια οικονομικά και επαναφέροντας το ακανθώδες ζήτημα στο επίκεντρο της πολιτικής και οικονομικής ατζέντας.
Συντάξεις: Ποιοι δικαιούνται τα 400 ευρώ
Ωστόσο, περίπου 2,2 εκατομμύρια συνταξιούχοι πρόκειται να λάβουν την ετήσια οικονομική ενίσχυση των 400 ευρώ, την οποία ανακοίνωσε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης από το βήμα της ΔΕΘ.
Το νέο καθεστώς διευρύνει σημαντικά τον αριθμό των δικαιούχων, καθώς καταργούνται τα εισοδηματικά κριτήρια που ίσχυαν μέχρι σήμερα για την ενίσχυση του Νοεμβρίου στους συνταξιούχους άνω των 65 ετών.
Απαραίτητη προϋπόθεση είναι ο συνταξιούχος να έχει συμπληρώσει το 65ο έτος της ηλικίας του έως τις 31 Δεκεμβρίου 2025 και να λαμβάνει οριστική σύνταξη γήρατος ή αναπηρίας έως τον Σεπτέμβριο του 2026. Από τον κανόνα αυτόν εξαιρούνται μόνο οι ειδικές προβλέψεις της νομοθεσίας, όπως στις περιπτώσεις συντάξεων χηρείας όπου το όριο διαμορφώνεται στα 60 έτη, καθώς και για συγκεκριμένες κατηγορίες αναπήρων και ανασφάλιστων υπερηλίκων.
Με την κατάργηση των εισοδηματικών περιορισμών, το ύψος της σύνταξης ή των υπόλοιπων εισοδημάτων παύει να αποτελεί «κόφτη», εφόσον ο δικαιούχος καλύπτει το ηλικιακό όριο και τις υπόλοιπες προϋποθέσεις.
Σύμφωνα με τα παραδείγματα που ανέφερε ο πρωθυπουργός, ένας συνταξιούχος των 823 ευρώ θα πάρει ετήσια αύξηση 208 ευρώ (δηλαδή υπολογίζει ότι η αύξηση θα ανέρχεται σε 2.4%) και το ετήσιο όφελος αν υπολογιστεί και το επίδομα των 400 ευρώ θα φτάσει τα 608 ευρώ. Αντίστοιχα το ετήσιο όφελος για τον συνταξιούχο των 1086 ευρώ θα είναι 684 ευρώ και για τον συνταξιούχο των 1.716 ευρώ, 849 ευρώ.
Συντάξεις: Πόσο διαμορφώνεται το συνολικό όφελος
Η ενίσχυση των 400 ευρώ θα προστεθεί στην ετήσια αύξηση των συντάξεων, ενισχύοντας περαιτέρω το συνολικό εισόδημα των δικαιούχων.
Με βάση τα παραδείγματα που παρουσίασε ο πρωθυπουργός, συνταξιούχος με μηνιαία σύνταξη 823 ευρώ θα έχει ετήσιο όφελος 208 ευρώ από την αύξηση της σύνταξης, εφόσον η αναπροσαρμογή κινηθεί περίπου στο 2,4%. Μαζί με τα 400 ευρώ, το συνολικό ετήσιο κέρδος διαμορφώνεται στα 608 ευρώ.
Αντίστοιχα, για σύνταξη 1.086 ευρώ, το συνολικό ετήσιο όφελος εκτιμάται στα 684 ευρώ, ενώ για μηνιαία σύνταξη 1.716 ευρώ ανεβαίνει στα 849 ευρώ.
Περισσότεροι από 300.000 μένουν εκτός
Παρά την κατάργηση των εισοδηματικών κριτηρίων, εξακολουθεί να ισχύει το όριο ηλικίας των 65 ετών, με αποτέλεσμα να αποκλείεται σημαντικός αριθμός συνταξιούχων.
Εκτιμάται ότι περισσότεροι από 300.000 συνταξιούχοι κάτω των 65 ετών δεν θα λάβουν την παροχή, ακόμη και εάν η σύνταξή τους βρίσκεται σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα.
Προβλέπονται, πάντως, ορισμένες εξαιρέσεις. Για τους δικαιούχους σύνταξης χηρείας, το ηλικιακό όριο ορίζεται στα 60 έτη, ενώ ειδικές ρυθμίσεις εφαρμόζονται για συγκεκριμένες κατηγορίες ατόμων με αναπηρία και ανασφάλιστων υπερηλίκων.
Το νέο πλαίσιο δημιουργεί αισθητές διαφοροποιήσεις μεταξύ των συνταξιούχων. Ένας δικαιούχος άνω των 65 ετών μπορεί να εισπράξει τα 400 ευρώ ακόμη και εάν λαμβάνει υψηλότερη σύνταξη, την ώρα που ένας χαμηλοσυνταξιούχος κάτω των 65 ετών μπορεί να αποκλειστεί αποκλειστικά λόγω ηλικίας, εφόσον δεν εμπίπτει στις εξαιρέσεις.
Πότε θα φανούν τα 400 ευρώ στους λογαριασμούς
Η καταβολή της αυξημένης οικονομικής ενίσχυσης έχει προγραμματιστεί για τη Δευτέρα 30 Νοεμβρίου 2026.
Στους δικαιούχους περιλαμβάνονται όσοι συνταξιούχοι πληρούν τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, καθώς και οι κατηγορίες ΑμεΑ και ανασφάλιστων υπερηλίκων που καλύπτονται από τη ρύθμιση.
Καθώς πριν από την ημερομηνία πληρωμής μεσολαβεί Σαββατοκύριακο, τα ποσά αναμένεται να αρχίσουν να εμφανίζονται στους τραπεζικούς λογαριασμούς από το απόγευμα της Παρασκευής 27 Νοεμβρίου.